A hospital that doesn’t know how to cure
Fr. John Romanides (†)
Source: “Empirical Dogmatics of the Orthodox Catholic Church according to the oral lessons of Fr. J. Romanides” – Vol.B
By His Eminence Metropolitan Hierotheos of Nafpaktos and Saint Vlassios
http://www.oodegr.com/oode/dogma/ennoies/airesh_ennoia_1.htm
Even since the very founding of the Church, various heresies had made their appearance and were duly tackled by the Church, with Her synodical tradition. A heresy is formulated by an individual or by a group of individuals, who promote other teachings and thus form various heretical groups, which are initially active within the Church and eventually leave the Church and become active outside Her – except that they strive thereafter against the Revealed Faith.
The term “heresy” involves a view that deviates from the official teaching of a religion – and that of the Church; in other words, it is another kind of teaching. In his address to the Elders of Ephesus, the Apostle Paul made mention of the heretics that would originate from within the very Church: “For, this I know: that, following my arrival, savage wolves will enter among you, not sparing the flock; even from among you, there will be men who will rise up, speaking perverse things in order to break the disciples away, towards themselves.” (Acts 20:29-30).
The Apostle Paul also makes reference to the heresies that had unfolded, even within the first Church: “…For there must also be heresies amongst you, so that the tested ones among you may become evident.” (1 Cor.11:19). The appearance of heresies renders Christians tried and tested, because it reveals their steadfastness.
In another Epistle, the Apostle mentions how the heretic should be confronted: “Resign from a heretical person after the first and the second admonition, seeing that such a person has turned away and sins, having thus condemned himself.” (Titus 3:10-11).
The first Church handled the heresies both personally as well as synodically. In his Epistles, the Apostle Paul confronted many such “other teachings”, but the Church Herself had convened the Apostolic Synod in Jerusalem in order to handle the manner in which the Judeans wishing to be baptized could be introduced into the Church (Acts 15:6-29). This first, Apostolic Synod became the model for all the other Synods that were convened later on by the Church. We shall examine the matter of heresies and Synods further along.
As regards its connection to the dogmatic teaching of the Orthodox Church, heresy is usually a different teaching that is assembled and formulated with other dogmas. But, given that dogmas (the theoretical teachings) are linked to life in practice, likewise heresy is linked to the way of life of those who preach it. For example, the opinion that the Logos is a creation of God the Father, denotes that the one who preaches thus, does not have a true spiritual knowledge of God, because if he was truly a theologian, a “God-sighter”, he would have known that Christ as God is Uncreated, because the glory of Divine Nature is uncreated. As such, he is just a philosopher, a speculator, and not a God-sighter.
Heresy usually confines itself to theoretical teaching, and a heretic is the one who deviates from the instituted dogmas of the Church. However, we need to examine heresy in regard to its inner dimension; because, just as dogmas are an expression of revelations and the observing of dogmas leads to experience, likewise heresies are deviations from revelations and simultaneously the ruin of the way to deification. It is like having a hospital, which is unable to cure man.
“When the Church confronts a heresy, the criterion is that heresy is whatever overthrows the Pentecost experience – when the fullness of truth was revealed – and when one’s course towards deification is interrupted. That is why heresy is dangerous”.
The overthrow of the Pentecost experience occurs, because heretics have denied the teaching of the Theumens (God-enlightened) Fathers of the Church – that is, by having abandoned the revelatory truth, they mainly rely on their own logic and speculation.
“They change tradition, based on the forms of logic that they themselves compose; they show more trust in their personal logic rather than the experience of the Theumens, which is why they conceive something with their logic and relate that to the reality that pertains to God. All heresies are derived from that kind of an erroneous basis”.
This means heretics rely more on their own philosophy which is full of thoughts, speculations and fantasies, and do not rely on revelations by God. Given that they rely on philosophical principles, in reality they are also denying the teaching that leads to theopty (God-sighting).
“Arianism is not merely a heresy from the aspect of theoretical science and bad speculations. Arianism is a heresy, because it strives to destroy the teaching of Theosis. It cannot comprehend the matter of deification, the relations between created and Uncreated, etc.. Furthermore, a heresy can never turn a dogma into experience, because its dogma remains a bad experience, which will not be the experience of deification. And if one observes all the heresies, it will always become obvious that the criteria of heresies are spiritual ones. Heresies are heresies because they do not lead one where they should. And heresy cannot lead one into a proper spiritual life.”
“Heresy originates from a lack of catharsis (spiritual cleansing) and enlightenment. When one does not have enlightenment, there is imminent danger of falling into heresies, because he will confuse God with his personal thoughts regarding God.”
The heretic cannot come to know God, because he does not know the method of theognosy (knowledge of God). Every science has its own theory, which is confirmed experimentally, and every experiment’s verification directs to that same theory.
“The heretic does not possess the method of catharsis (spiritual cleansing), enlightenment and deification, which is why it is impossible for one to learn from him the method of deification.”
“Heresy consists of the inability to discern between the created and the uncreated energies; also, it originates from an obscured nous (mind). And, because the mind is obscured, man theologizes according to his own imaginings and contemplations. Patristic theology however is not of the reflective kind. The Spiritual Fathers do not merely speculate; if they did, there would be no reason for anyone to escape from the devil. And one CAN escape from the devil’s ploys.”
Heresy does not only pertain to dogmatic issues, but also to spiritual living. For example, the separating of Christian living into a theoretical one (dogma) and a practical one (ascetic) is a delusion. There are some who accept the dogmas but refuse the prerequisites of the dogmas.
==================
Τι είναι αίρεση
Ένα νοσοκομείο που δεν ξέρει να θεραπεύει
π. Ιωάννη Ρωμανίδη
Πηγή: “Εμπειρική Δογματική τής Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας κατά τις προφορικές παραδόσεις τού π. Ι. Ρωμανίδη” Τόμος Β΄. Τού σεβ. Μητρ. Ναυπάκτου και αγ. Βλασίου Ιεροθέου.
Από την αρχή της ιδρύσεως της Εκκλησίας εμφανίσθηκαν διάφορες αιρέσεις, τις οποίες αντιμετώπισε η Εκκλησία συνοδικώς. Η αίρεση διατυπώνεται από κάποιον ή από κάποιους ανθρώπους. Οι οποίοι διδάσκουν μια ετεροδιδασκαλία και σχηματίζουν διάφορες αιρετικές ομάδες, οι οποίες κατ’ αρχάς δρουν μέσα στην Εκκλησία και στην συνέχεια εξέρχονται από αυτήν και δραστηριοποιούνται εκτός της Εκκλησίας, πολεμούν όμως ποικιλοτρόπως την αποκεκαλυμμένη πίστη.
Η λέξη «αίρεση» δηλώνει μια άποψη που αποκλίνει από την επίσημη διδασκαλία μιας θρησκείας και της Εκκλησίας, πρόκειται, δηλαδή, για μια ετεροδιδασκαλία. Ο Απόστολος Παύλος, στην ομιλία του προς τους Πρεσβυτέρους της Εφέσου, αναφέρθηκε στους αιρετικούς, που θα προέλθουν από τους κόλπους της ίδιας της Εκκλησίας. «Εγώ γαρ οίδα τούτο, ότι εισελεύσονται μετά την άφιξίν μου λύκοι βαρείς εις υμάς μη φειδόμενοι του ποιμνίου· και εξ υμών αυτών αναστήσονται άνδρες λαλούντες διεστραμμένα του αποσπάν τους μαθητάς οπίσω αυτών» (Πράξεις Κ’, 29-30).
Σε μια επιστολή του ο Απόστολος Παύλος αναφέρεται στις αιρέσεις που αναπτύχθηκαν ακόμη και στην πρώτη Εκκλησία: «δει γαρ και αιρέσεις εν υμίν είναι, ίνα οι δόκιμοι φανεροί γένωνται εν υμίν» (Α Κορινθίους ια’, 19). Η εμφάνιση των αιρέσεων αποδεικνύει δοκίμους τους Χριστιανούς, γιατί φανερώνει την σταθερότητά τους. Σε άλλη επιστολή του κάνει λόγο για το πώς πρέπει να αντίμετωπίζουν τον αιρετικό: «αιρετικόν άνθρωπον μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού, ειδώς ότι εξέστραπται ο τοιούτος και αμαρτάνει ων αυτοκατάκριτος» (Τίτ. Γ΄ 10-11).
Η πρώτη Εκκλησία αντιμετώπιζε τις αιρέσεις και προσωπικώς και συνοδικώς. Ο Απόστολος Παύλος στις επιστολές του αντιμετωπίζει πολλές τέτοιες ετεροδιδασκαλίες, άλλα και η Εκκλησία συνεκάλεσε την Αποστολική Σύνοδο στα Ιεροσόλυμα, για να αντιμετωπίσει τον τρόπο εισελεύσεως στην Εκκλησία των Ιουδαίων που ήθελαν να βαπτισθούν (Πράξεις ιε΄, 6-29). Η πρώτη αυτή Αποστολική Σύνοδος έγινε πρότυπο όλων των άλλων Συνόδων που συνεκλήθησαν μεταγενέστερα στην Εκκλησία. Στην συνέχεια, θα δούμε τα περί αιρέσεων και Συνόδων.
Συνήθως η αίρεση σε σχέση με την δογματική διδασκαλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι μια ετεροδιδασκαλία, που διαρθρώνεται και διατυπώνεται με έτερα δόγματα. Αλλά επειδή τα δόγματα, οι θεωρητικές διδασκαλίες, συνδέονται με την πρακτική ζωή, γι’ αυτό και η αίρεση έχει σχέση με τον τρόπο ζωής αυτών που την κηρύττουν. Για παράδειγμα, η άποψη ότι ο Λόγος είναι κτίσμα του Θεού Πατρός, δείχνει ότι αυτός που την κηρύσσει δεν έχει αληθινή πνευματική γνώση του Θεού, γιατί, αν ήταν πραγματικός θεολόγος-θεόπτης, θα ήξερε ότι ο Χριστός ως Θεός είναι άκτιστος, η δόξα της θείας φύσεως είναι άκτιστη. Οπότε είναι φιλόσοφος-στοχαστής και όχι θεόπτης.
Συνήθως, η αίρεση περιορίζεται στην θεωρητική διδασκαλία και θεωρείται αιρετικός αυτός που αποκλίνει από τα θεσπισθέντα δόγματα της Εκκλησίας. Θα πρέπει, όμως, να δούμε την αίρεση ως προς την εσωτερική της διάσταση. Γιατί, όπως τα δόγματα είναι έκφραση της αποκαλύψεως, και η εφαρμογή των δογμάτων οδηγεί στην εμπειρία, έτσι και η αίρεση είναι απόκλιση από την αποκάλυψη, αλλά συγχρόνως καταστρέφει τον δρόμο προς την θέωση. Είναι σαν να υπάρχει ένα νοσοκομείο που δεν μπορεί να θεραπεύσει τον άνθρωπο.
«Όταν η Εκκλησία αντιμετωπίζει μία αίρεση, το κριτήριο ότι είναι αίρεση, είναι ότι ανατρέπει την εμπειρία της Πεντηκοστής που απεκαλύφθη η πάσα αλήθεια και ανακόπτει την πορεία των ανθρώπων προς την θέωση. Γι’ αυτό είναι η αίρεση επικίνδυνη».
Η ανατροπή της εμπειρίας της Πεντηκοστής γίνεται γιατί οι αιρετικοί αρνούνται την διδασκαλία των θεουμένων Πατέρων της Εκκλησίας, εγκαταλείποντας, δηλαδή, την αποκαλυπτική αλήθεια στηρίζονται, κυρίως, στην λογική τους, τον στοχασμό τους.
«Αλλάζουν την παράδοση εξ αιτίας λογικών σχημάτων που κάνουν, έχουν πιο πολλή εμπιστοσύνη στην λογική τους, παρά στην εμπειρία των θεουμένων, γι’ αυτό συλλαμβάνουν κάτι με την λογική τους και ταυτίζουν αυτό με την πραγματικότητα περί Θεού. Όλες οι αιρέσεις προέρχονται από τέτοια εσφαλμένη βάση»
Αυτό σημαίνει ότι οι αιρετικοί στηρίζονται περισσότερο στην φιλοσοφία που είναι γεμάτη από λογισμούς, στοχασμούς και φαντασίες και δεν στηρίζονται στις αποκαλύψεις του Θεού. Επειδή στηρίζονται σε φιλοσοφικές αρχές, στην πραγματικότητα αρνούνται και την διδασκαλία που οδηγεί στην θεοπτία.
«Ο αρειανισμός δεν είναι αίρεση εξ επόψεως θεωρητικής επιστήμης και κακών στοχασμών απλώς. Ο αρειανισμός είναι αίρεση, διότι καταστρέφει την διδασκαλία της Θεώσεως. Δεν καταλαβαίνει το θέμα της Θεώσεως, τις σχέσεις μεταξύ κτιστού και ακτίστου κλπ. Και δεν μπορεί ποτέ μια αίρεση να μεταβάλλει το δόγμα σε βίωμα, διότι πάντοτε το δόγμα της παραμένει ένα κακό βίωμα και δεν θα είναι το βίωμα της Θεώσεως. Και αν δείτε όλες τις αιρέσεις, θα δείτε πάντοτε ότι τα κριτήρια των αιρέσεων είναι πνευματικά. Οι αιρέσεις είναι αιρέσεις, γιατί δεν οδηγούν εκεί που πρέπει να οδηγήσουν. Και δεν μπορεί η αίρεση να οδηγήσει στην σωστή πνευματική ζωή».
«Η αίρεση προέρχεται από έλλειψη καθάρσεως και φωτισμού. Όταν κανείς δεν έχει φωτισμό, διατρέχει τον κίνδυνο να πέσει σε αιρέσεις, διότι συγχέει την σκέψη του περί του Θεού με τον Θεό».
Ο αιρετικός δεν μπορεί να γνωρίσει τον Θεό, γιατί δεν γνωρίζει την μέθοδο θεογνωσίας. Κάθε επιστήμη έχει την θεωρία και αυτή επιβεβαιώνεται με πείραμα και κάθε επαλήθευση του πειράματος οδηγεί στην ίδια θεωρία.
«Ο αιρετικός δεν κατέχει την μέθοδο καθάρσεως, φωτισμού και Θεώσεως, γι’ αυτό και είναι αδύνατον να μάθει κανείς από αυτόν την μέθοδο της Θεώσεως».
«Η αίρεση συνίσταται στην αδυναμία να διακρίνει κανείς μεταξύ κτιστών και ακτίστων ενεργειών και ότι η αίρεση προέρχεται από το ότι είναι σκοτισμένος ο νους. Και επειδή είναι σκοτισμένος ο νους, ο άνθρωπος θεολογεί κατά φαντασία και στοχαστικά. Ενώ η πατερική θεολογία δεν είναι στοχαστική. Οι Πνευματικοί Πατέρες δεν στοχάζονται, διότι, εάν εστοχάζοντο, δεν θα υπήρχε αιτία κανένας να ξεφύγει από τον διάβολο. Και μπορεί κανείς να ξεφύγει από τα τεχνάσματα του διαβόλου».
Η αίρεση δεν αναφέρεται μόνον σε δογματικά θέματα, αλλά και στην πνευματική ζωή. Για παράδειγμα ο χωρισμός της Χριστιανικής ζωής σε θεωρητική (δόγμα) και πρακτική (ασκητική) είναι πλάνη. Μερικοί δέχονται τα δόγματα και αρνούνται τις προϋποθέσεις των δογμάτων.
