Not A Second Schism In Orthodoxy

By George N. Papathanasopoulos

The six-year-old ecclesiastical schism within the folds of Orthodoxy arose after the Ecumenical Patriarchate recognized the non-canonical clergy of Ukraine as the “autocephalous Ukrainian Orthodox Church.” This action isolated the Phanar from the majority of Orthodox Churches, which considered that the recognition of the non-canonical clergy of Ukraine had nothing to do with Orthodox Ecclesiology, but was made within the framework of geopolitical decisions of EU and NATO member countries towards Russia.

Specifically, of the nine Orthodox Patriarchates, seven have not recognized the state and uncanonical Church of Ukraine (Antioch, Jerusalem, Moscow, Serbia, Romania, Bulgaria, and Georgia). One has recognized it, except for the one of Constantinople. This is the Greek Orthodox Patriarchate of Alexandria. Also, of the five Orthodox Autocephalous Churches, three have not recognized it (Poland, Albania, Czech Republic – Slovakia) and the two Greek ones (Greece and Cyprus) have recognized it.

The schism is clear and has serious consequences for Orthodoxy. The Church of Moscow has severed canonical relations with that of Constantinople and with those who have recognized the uncanonical state Church of Ukraine. Due to the internal schism, inter-Christian dialogues have weakened, meetings of the Primates of the Orthodox Churches have ceased, the presence of Orthodoxy in the modern world has been critically wounded, and the prediction of the distinguished English historian and Byzantinologist Stephen Runciman that the 21st century would be the century of Orthodoxy has, to date, been tragically refuted.

The disappointing results of the Phanar policy for Orthodoxy have not yet convinced it to restore unity between all Orthodox Churches, restoring canonical order in Ukraine. It is absurd to hear slogans and wishes for the union of the Church of Constantinople with the Vatican, when Orthodoxy is divided, when curses and belligerent statements are hurled among brotherly Orthodox Christians, and when the persecutions of Orthodox Christians are favored and blessed because they are steadfast in their Faith and in the canonicality of the Church.

`        This year, when Easter is celebrated on the same Sunday by Orthodoxy and other Christians and because of the 1700 years since the determination of the date in the First Ecumenical Council (325), it was planned between the seriously ill Pope Francis and the 85-year-old Ecumenical Patriarch Bartholomew to promote the permanent celebration of the common celebration of Easter. The agreement between the two occurred without the Phanar asking the other Orthodox Churches, as is required, whether they agree with its initiative.

The promotion of the joint celebration of Easter with Roman Catholics and Protestants on behalf of the Ecumenical Patriarchate is based on the fact that there are very few remaining Orthodox Christians in its seat and there will be no reactions. Moreover, very few political, spiritual, scientific, and economic leaders of the so-called “Christian peoples” will react to the violations of the Holy Canons. They are not interested in the issue. On the contrary, several leaders would very much like to associate their names with a historically important issue, such as the establishment of a joint celebration of Easter. However, most local Orthodox Churches – clergy and people – will react strongly and, again due to the Phanar, there will be a new schism in Orthodoxy, deeper and wider than the first. (Related: see Dr. Christos Papageorgiou, astronomer-theologian, “Athanasius the Great of Alexandria and the Christian Easter”, Reprinted from Volume: Proceedings of the 17th Theological Conference of the Holy See of Thessaloniki on the topic “Athanasius the Great”, Thessaloniki, 1997, p. 282).

The agreements between the Vatican and the Phanar are much easier for the Pope, who has infallibility, and are part of his long-standing policy of recognizing his secular hegemony by the Orthodox as well. This also applies to the calendar and the common feast of Easter, which began in 1582 (!), which was established by the then Pope Gregory XIII, hence its name “Gregorian”. The Catholic writer Georgios Sargologos writes in this regard: “Immediately, from then on (Note: from 1582) the complex but perfect mechanism of Vatican diplomacy was set in motion, so that the new calendar would be accepted by all Christian states. This acceptance would also have political consequences. By celebrating the greatest and most important feast of their religion together and unanimously – as the First Ecumenical Council established and in essence it was the only one it established – they would feel more united and secure, and the prestige – religious and secular – of the Roman Church would be strengthened. Rome kept this in mind throughout the negotiations which it carried out in all directions for the global acceptance of the calendar change” (George Sargologos “Progress at a heavy price – The Gregorian calendar and the stance of Orthodoxy – Calculation of the dates of Easter” Ed. “Kalo Typou”, 2nd Ed. Athens, 2007, pp. 14-15).

In the aforementioned context of the Pope’s ambition for the universal recognition of the Gregorian calendar and the common celebration of Easter, in 1582 the knight Livio Cellini was sent to Constantinople to negotiate with Patriarch Jeremiah II for the recognition of the new calendar by the Orthodox Church and the establishment of the common celebration of Easter on this basis. Jeremiah opposed the provisions of the Holy Bible and the decisions of the First Ecumenical Council of Nicaea. And while the negotiations were underway, the Patriarch was informed that the Pope had already issued the bull establishing the new calendar without waiting for his answer! The Patriarch, however, convened the Indwelling Synod on November 20, 1582, to discuss the Pope’s proposal, in which the Patriarchs of Alexandria Sylvester and Antioch Joachim and the Archbishop of Ohrid Gabriel also participated. This unanimously rejected the acceptance of the new calendar, as “impious, vain and harmful to the ecclesiastical tradition, founded on the Scripture, the Councils and the Fathers of the Church”. (Aut. pp. 18-19).

The Vatican continued and continues to seek “a point of unity” with Orthodoxy by promoting the common celebration of Easter, in violation of the mandate of the First Ecumenical Council. Issue 1-2 (January-April 2001) of the theological journal “Rivista Liturgica” (Liturgical Review), founded by the papal Benedictine monastic order in 1914, was dedicated to the common celebration of Easter with the Orthodox. The title of the issue was: “Pasqua: Quando una data commune?” (Easter: When is the common celebration?). Among the columnists, V. Peri, an official of the Vatican Library, emphasizes that “the common celebration of Easter, the fundamental celebration of the Church, which its founder wanted to be one, holy, catholic and apostolic, must proceed” (Note: The Roman Catholic columnist clearly combines the common celebration of Easter with the Church, of which the Pope is the head). In the same issue, Basilio Petra, a member of the editorial board of the magazine in question, notes: “Until the Orthodox Churches accept and agree with the Vatican’s proposal, it will be difficult to achieve a worldwide common celebration of Easter every year” (Author, p. 17).

In 2007, the celebration of Easter by the Orthodox and the Roman Catholics – Protestants and in a three-page tribute the “Christian and Catholic” French newspaper La Croix (The Cross) noted: “This year the “common” Easter offers the opportunity to promote ecumenical dialogue. Approaches are being made but divergences remain”. And regarding the differences between Roman Catholics and Orthodox, the newspaper notes: “To the theological disagreements are added obstacles connected with internal divisions of Orthodoxy and with the rebirth in Eastern Europe of the Catholic Churches, which maintain the forms of the Orthodox (the so-called Uniates). The problem of the Uniates of Ukraine is always an obstacle to rapprochement” (“La Croix”, 8-9 April 2007, pp. 9-11).

Recently, on April 22, 2023, in the French newspaper “Le Figaro” and on page 17, the Greek Orthodox Metropolitan of France Demetrios (Ploumis) and the Roman Catholic Bishop of Nanterre Mathieu Rouget jointly signed an article. In it, in view of the coincidence of the 2025 common celebration of Easter, they wrote: “A dialogue on the common celebration of Easter took place in 2017 in Aleppo (Note: Syria) under the auspices of the World Council of Churches (Note: Orthodox Churches and Protestant denominations participate in it, while Roman Catholics are observers). It was then proposed that all Christians return to the principles of the Council of Nicaea, that is, that Easter be celebrated on the Sunday following the first full moon after the vernal equinox, based on the meridian passing through Jerusalem. The proposal would achieve a date for the celebration of Easter that would be neither that of Catholics nor Protestants, nor of the Orthodox… Such a decision would certainly cause confusion among Christians who already have their calendar planned, but it would constitute an exceptional point of unity, truly beneficial for the peace of the whole world.”

For the proposal of the two clerics, the om. Professor of the Department of Mathematics of the National University of Athens and who worked for a decade as an astronomer at the Eugenides Foundation, Ms. Maro Papathanasiou, told us that the meridian of determination, whether it will be the first, that of Greenwich, or that of Jerusalem, has no relation to the determination of Easter. Therefore, the proposal of the two clerics does not mention anything essential about it. However, the two clerics imply that for the determination of Easter, the Gregorian calendar will be followed and therefore Orthodox Christians will be called upon to change the way of calculating Easter. (Note: For this topic, I refer to my article sent on April 29, 2023, entitled “The intentions of the Phanar and the Vatican on two serious issues”).-

*Part 2 will follow, God willing, in which there will be a reference to the Orthodox’s response to the new calendar and the joint celebration of Easter.

==================

Όχι και άλλο σχίσμα στην Ορθοδοξία*

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Το προ εξαετίας εκκλησιαστικό σχίσμα εντός των κόλπων της  Ορθοδοξίας προέκυψε μετά την εκ μέρους του Οικουμενικού Πατριαρχείου αναγνώριση των χωρίς κανονική ιερωσύνη κληρικών  της Ουκρανίας ως «αυτοκέφαλης ουκρανικής ορθόδοξης Εκκλησίας». Η ενέργειά του αυτή απομόνωσε το Φανάρι από την πλειοψηφία των Ορθοδόξων Εκκλησιών, οι οποίες έκριναν ότι η αναγνώριση των μη κανονικών κληρικών της Ουκρανίας  δεν είχε καμία σχέση με την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, αλλά πάρθηκε στα πλαίσια των γεωπολιτικών αποφάσεων των χωρών μελών  της ΕΕ και  του ΝΑΤΟ έναντι της Ρωσίας.

Συγκεκριμένα από τα εννέα Ορθόδοξα Πατριαρχεία δεν έχουν αναγνωρίσει την κρατική και αντικανονική Εκκλησία της Ουκρανίας τα επτά (Αντιοχείας, Ιεροσολύμων, Μόσχας, Σερβίας, Ρουμανίας, Βουλγαρίας, και Γεωργίας). Την έχει αναγνωρίσει ένα, πλην του της Κωνσταντινουπόλεως. Πρόκειται για  το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο της Αλεξανδρείας. Επίσης από τις πέντε Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες δεν την έχουν αναγνωρίσει οι τρεις (Πολωνίας, Αλβανίας, Τσεχίας – Σλοβακίας) και την αναγνώρισαν οι δύο ελληνικές (Ελλάδος και Κύπρου).

Το σχίσμα είναι σαφές και έχει σοβαρές συνέπειες στην Ορθοδοξία. Η Εκκλησία της Μόσχας έχει διακόψει την κανονική σχέση με αυτήν της Κωνσταντινουπόλεως και με όσες έχουν αναγνωρίσει την αντικανονική κρατική Εκκλησία της Ουκρανίας. Λόγω του εσωτερικού σχίσματος,  οι διαχριστιανικοί διάλογοι έχουν ατονήσει, οι συναντήσεις των προκαθημένων των Ορθοδόξων Εκκλησιών έχουν σταματήσει, η παρουσία της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο έχει καίρια τραυματισθεί και η πρόβλεψη του διακεκριμένου Άγγλου  ιστορικού και βυζαντινολόγου Στίβεν Ράνσιμαν, ότι ο 21^ος αιώνας θα είναι αιώνας της Ορθοδοξίας, έως σήμερα, έχει τραγικά διαψευσθεί.

Τα  απογοητευτικά για την Ορθοδοξία αποτελέσματα της πολιτικής του Φαναρίου δεν Το  έχουν πείσει ακόμη να αποκαταστήσει την ενότητα μεταξύ πασών των Ορθοδόξων Εκκλησιών, επαναφέροντας την κανονική τάξη στην Ουκρανία. Είναι παράλογο να ακούγονται συνθήματα και ευχές  για  την ένωση της Εκκλησίας  της Κωνσταντινούπολης με το Βατικανό, όταν είναι διχασμένη η Ορθοδοξία, όταν εκτοξεύονται κατάρες και φιλοπόλεμες δηλώσεις μεταξύ των αδελφών Ορθοδόξων Χριστιανών και όταν ευνοούνται και ευλογούνται οι διωγμοί Ορθοδόξων Χριστιανών επειδή είναι σταθεροί στην Πίστη τους και στην κανονικότητα της Εκκλησίας.

`        Φέτος, που εορτάζεται το Πάσχα την ίδια Κυριακή από την Ορθοδοξία και τους άλλους Χριστιανούς και λόγω των 1700 ετών από τον προσδιορισμό της ημερομηνίας στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο (325)  προγραμματίσθηκε μεταξύ του βαρέως ασθενούντος Πάπα Φραγκίσκου και του 85χρονου Οικ. Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου η προώθηση της μονιμοποίησης του κοινού εορτασμού του Πάσχα.  Η συμφωνία μεταξύ των δύο συνέβη χωρίς να ερωτηθούν, όπως επιβάλλεται, από το Φανάρι οι άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες αν συμφωνούν με την πρωτοβουλία του.

Η προώθηση του κοινού εορτασμού του Πάσχα με τους Ρωμαιοκαθολικούς και τους Προτεστάντες εκ μέρους  του Οικουμενικού Πατριαρχείου στηρίζεται στο γεγονός πως στην έδρα του είναι ελάχιστοι οι απομένοντες Ορθόδοξοι Χριστιανοί και δεν θα υπάρξουν αντιδράσεις. Επί πλέον ελάχιστοι πολιτικοί, πνευματικοί, επιστημονικοί, οικονομικοί άρχοντες των λεγομένων «χριστιανικών λαών» θα αντιδράσουν στις παραβιάσεις των Ιερών Κανόνων. Δεν τους ενδιαφέρει το θέμα. Αντίθετα αρκετοί ηγετίσκοι πολύ θα ήθελαν να συνδέσουν το όνομά τους με ένα ιστορικής σημασίας θέμα, όπως η καθιέρωση κοινού εορτασμού του Πάσχα. Όμως οι περισσότερες τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες – κλήρος και λαός – θα αντιδράσουν έντονα και με αίτιο πάλι το Φανάρι θα υπάρξει ένα νέο σχίσμα στην Ορθοδοξία, βαθύτερο και ευρύτερο του πρώτου. (Σχετ. βλ. Δρος Χρίστου Παπαγεωργίου, αστρονόμου – θεολόγου, «Ο Αλεξανδρινός Μέγας Αθανάσιος και το Χριστιανικό Πάσχα», Ανάτυπο από τον Τόμο: Πρακτικά ΙΖ΄ Θεολογικού Συνεδρίου Ι.Μ. Θεσσαλονίκης με θέμα «Ο Μέγας Αθανάσιος», Θεσσαλονίκη, 1997, σελ. 282).

Οι συμφωνίες μεταξύ Βατικανού και Φαναρίου είναι πολύ πιο εύκολες για τον Πάπα, που έχει το αλάθητο, και εντάσσονται στην ανέκαθεν πολιτική του περί αναγνωρίσεως της κοσμικής ηγεμονίας του και από τους Ορθοδόξους. Αυτή ισχύει και για το ημερολόγιο και την κοινή εορτή του Πάσχα και αρχίζει το 1582 (!), που καθιερώθηκε από τον τότε Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄, εξ ου και το όνομά του «Γρηγοριανό». Γράφει σχετικά ο καθολικός συγγραφέας Γεώργιος Σαργολόγος: « Αμέσως, από τότε (Σημ. από το 1582) ετέθη σε κίνηση ο πολυσύνθετος αλλά τέλειος μηχανισμός της βατικανής διπλωματίας, ώστε το νέο ημερολόγιο να το αποδεχθούν όλα τα χριστιανικά κράτη.  Η αποδοχή αυτή θα είχε και πολιτικές επιπτώσεις. Εορτάζοντες οι χριστιανοί όλοι μαζί και ομόφωνα την μεγαλύτερη και σπουδαιότερη εορτή της θρησκείας τους – όπως εθέσπισε και η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος και στην ουσία ήταν το μόνο που εθέσπισε – αυτοί μεν θα αισθάνονταν πιο ενωμένοι και ασφαλείς, το δε  κύρος – θρησκευτικό και κοσμικό – της Ρωμαϊκής Εκκλησίας θα ενισχύετο. Αυτό η Ρώμη το διατηρούσε στον νου της καθ΄ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων τις οποίες ενεργούσε προς όλες τις κατευθύνσεις για την παγκόσμια αποδοχή της ημερολογιακής μεταβολής» (Γεωργίου Σαργολόγου « Πρόοδος με βαρύ αντίτιμο – Το Γρηγοριανό ημερολόγιο και η στάσις της Ορθοδοξίας – Υπολογισμός των ημερομηνιών του Πάσχα» Εκδ. «Καλού Τύπου», Β΄ Έκδ. Αθήναι, 2007, σελ. 14-15).

Στο προαναφερθέν πλαίσιο της φιλοδοξίας του Πάπα περί παγκόσμιας αναγνωρίσεως του Γρηγοριανού ημερολογίου και κοινού εορτασμού του Πάσχα, το 1582 εστάλη στην Κωνσταντινούπολη ο ιππότης Λίβιο Κελλίνι για να διαπραγματευθεί με τον Πατριάρχη Ιερεμία Β΄ την αναγνώριση του νέου ημερολογίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία και την καθιέρωση με βάση αυτό του κοινού εορτασμού του Πάσχα. Ο Ιερεμίας αντέταξε τις διατάξεις της Αγίας Γραφής και τις αποφάσεις της εν Νικαία Α΄ Οικουμενικής Συνόδου. Και ενώ διεξάγονταν οι διαπραγματεύσεις ο Πατριάρχης πληροφορήθηκε ότι ο Πάπας είχε ήδη εκδώσει την βούλλα περί καθιερώσεως του νέου ημερολογίου χωρίς να αναμένει την απάντησή του! Ο Πατριάρχης πάντως προς συζήτηση της προτάσεως του Πάπα συνεκάλεσε την 20ή Νοεμβριου 1582, την Ενδημούσα Σύνοδο, στην οποία συμμετέσχον και οι Πατριάρχες Αλεξανδρείας Σίλβεστρος και Αντιοχείας Ιωακείμ και ο Αρχιεπίσκοπος Αχρίδος Γαβριήλ. Αυτή ομοφώνως απέρριψε την αποδοχή του νέου ημερολογίου, ως «ασεβές, ματαιόδοξο και βλαπτικό της εκκλησιαστικής παραδόσεως, της θεμελιωμένης επί της Γραφής, των Συνόδων και των Πατέρων της Εκκλησίας». (Αυτ. σελ. 18-19).

Το Βατικανό συνέχισε και συνεχίζει να επιδιώκει «ένα σημείο ενότητας» με την Ορθοδοξία προωθώντας τον κοινό εορτασμό του Πάσχα, κατά παράβαση της επιταγής της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου. Το τεύχος  1-2 (Ιανουάριος – Απρίλιος του έτους 2001) του θεολογικού περιοδικού «Rivista Liturgica» (Λειτουργική Επιθεώρηση), που ιδρύθηκε από το παπικό μοναστικό τάγμα των Βενεδικτίνων το 1914, ήταν αφιερωμένο στον κοινό εορτασμό του Πάσχα με τους Ορθοδόξους. Ο τίτλος του τεύχους ήταν:  «Pasqua: Quando una data commune?» (Πάσχα: Πότε ο κοινός εορτασμός;». Μεταξύ των αρθρογράφων ο V. Peri, στέλεχος της Βατικανής βιβλιοθήκης, τονίζει ότι «πρέπει να προχωρήσει ο κοινός εορτασμός του Πάσχα, της θεμελιώδους εορτής της Εκκλησίας, που ο ιδρυτής της την θέλησε μία, αγία, καθολική και αποστολική» (Σημ. Σαφώς ο ρωμαιοκαθολικός αρθρογράφος συνδυάζει τον κοινό εορτασμό του  Πάσχα με την Εκκλησία, της οποίας ο Πάπας είναι ο ηγεμών). Στο ίδιο τεύχος ο Basilio Petra, μέλος της συντακτικής επιτροπής του εν λόγω περιοδικού, σημειώνει: «Έως ότου οι Ορθόδοξες Εκκλησίες δεχθούν και  συμφωνήσουν με την πρόταση του Βατικανού δύσκολα θα επιτευχθεί ο κάθε χρόνο παγκόσμιος  κοινός εορτασμός του Πάσχα» (Αυτ. σελ.17).

Το 2007 συνέπεσε ο εορτασμός του Πάσχα των Ορθοδόξων και των  Ρωμαιοκαθολικών – Προτεσταντών και σε ένα τρισέλιδο αφιέρωμα της η «Χριστιανική και Καθολική» γαλλική εφημερίδα La Croix (Ο Σταυρός) σημείωσε: «Εφέτος το «κοινό» Πάσχα προσφέρει την ευκαιρία να προωθηθεί ο οικουμενικός διάλογος. Προσεγγίσεις γίνονται αλλά παραμένουν οι αποκλίσεις». Και ως προς τις διαφορές των Ρωμαιοκαθολικών με τους Ορθοδόξους η εφημερίδα σημειώνει: « Στις θεολογικές διαφωνίες προστίθενται εμπόδια συνδεδεμένα με εσωτερικές διαιρέσεις της Ορθοδοξίας και με την αναγέννηση στην Ανατολική Ευρώπη των Καθολικών Εκκλησιών, που διατηρούν τους τύπους των Ορθοδόξων (των επονομαζόμενων Ουνιτικών). Το πρόβλημα των Ουνιτών της Ουκρανίας αποτελεί πάντοτε εμπόδιο στην προσέγγιση» («Λα Κρουά», 8-9 Απριλίου 2007, σελ. 9-11).

Πρόσφατα, στις 22 Απριλίου 2023, στην γαλλική εφημερίδα «Λε Φιγκαρό» και στη σελίδα 17 έθεσαν μαζί τις υπογραφές τους σε άρθρο ο Ελληνορθόδοξος Μητροπολίτης Γαλλίας Δημήτριος (Πλουμής) και ο Ρωμαιοκαθολικός Επίσκοπος της Ναντέρ Ματιέ Ρουζέ. Σε αυτό έγραψαν,  εν όψει της συμπτώσεως και το 2025 του κοινού εορτασμού του Πάσχα: «Ένας διάλογος επί του κοινού εορτασμού του Πάσχα έλαβε χώρα το 2017 στο Χαλέπι ( Σημ. της Συρίας) υπό την αιγίδα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (Σημ. Σε αυτό συμμετέχουν Ορθόδοξες Εκκλησίες και Προτεσταντικές Ομολογίες, οι δε Ρωμαιοκαθολικοί είναι παρατηρητές). Προτάθηκε τότε να επανέλθουν όλοι οι Χριστιανοί στις αρχές της Συνόδου της Νικαίας, δηλαδή να εορτάζεται το Πάσχα την Κυριακή, που ακολουθεί την πρώτη πανσέληνο μετά την εαρινή ισημερία, που βασίζεται στον μεσημβρινό, που διέρχεται από τα Ιεροσόλυμα. Η πρόταση θα επετύγχανε  μια ημερομηνία του εορτασμού του Πάσχα, που δεν θα ήταν ούτε αυτή των Καθολικών και των Προτεσταντών, ούτε των Ορθοδόξων…Μια τέτοια απόφαση θα προκαλούσε βεβαίως αναστάτωση στους Χριστιανούς που έχουν ήδη το προγραμματισμένο ημερολόγιό τους, αλλά θα συνιστούσε ένα εξαιρετικό σημείο ενότητας, ευεργετικό κατ’ αλήθεια για την ειρήνη του κόσμου όλου».

Για την πρόταση των δύο κληρικών η ομ. Καθηγήτρια του Τμήματος Μαθηματικών του ΕΚΠΑ και εργασθείσα επί δεκαετία ως  αστρονόμος στο Ίδρυμα Ευγενίδου κα Μάρω Παπαθανασίου μας δήλωσε ότι ο   μεσημβρινός προσδιορισμού αν θα είναι ο πρώτος, του Γκρίνουιτς, ή αυτός  των Ιεοροσολύμων δεν έχει καμία σχέση με τον προσδιορισμό του Πάσχα. Επομένως η πρόταση των δύο κληρικών δεν αναφέρει τίποτε ουσιαστικό περί αυτού.  Πάντως οι δύο κληρικοί αφήνουν να εννοηθεί ότι για τον προσδιορισμό του Πάσχα θα ακολουθηθεί το Γρηγοριανό ημερολόγιο και επομένως οι Ορθόδοξοι χριστιανοί θα κληθούν να αλλάξουν τον τρόπο υπολογισμού του Πάσχα. (Σημ. Για το θέμα παραπέμπω στο άρθρο μου που εστάλη στις 29 Απριλίου 2023, με τίτλο «Οι προθέσεις Φαναρίου και Βατικανού σε δύο σοβαρά ζητήματα»).-

*Θα ακολουθήσει, συν Θεώ, το Β΄ μέρος, στο οποίο θα υπάρξει αναφορά στην αντιμετώπιση του νέου ημερολογίου και του κοινού εορτασμού του Πάσχα από τους Ορθοδόξους.