Του Εὐάγγελου Βαλλιανᾶτου
Πρόλογος
Έχω παρακολουθήσει πολλά βίντεο για την ζωή και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, 1925 – 2021. Είμαι ιστορικός και προσπαθώ να καταλάβω όχι μόνο τα γεγονότα αλλά και τις αιτίες που προκάλεσαν την πορεία της Ελλάδος στον 20ον αιώνα. Εκτός τούτου, είμαι γέννημα και θρέμμα της Ελλάδος. Παιδί που γεννήθηκε στο ορεινό χωριό Βαλσαμάτα Κεφαλονιάς. Η Κεφαλονιά και η Ελλάδα έζησαν μέσα στον φόβο και βία του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου (ΠΠ), όταν η Ελλάδα ήταν κάτω από Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους, ιδιαιτέρως ποδοπατώντας από τους αμείλικτους γενοκτώνους Γερμανούς, Απρίλιος 1941 – Οκτώβριος 1944.
Τι έγινε στην κατοχή;
Δεν θυμάμαι τίποτα από την κατοχή. Οι αδελφές μου, που ήταν αρκετά χρόνια πρεσβύτερες μου, έλεγαν ιστορίες για την ανηφόρα που είχε πάρει η ζωή. Παραδείγματος χάριν, κάποιος χωριανός πληροφόρησέ τους Γερμανούς ότι ο πατέρας μου ο Ανδρέας είχε ένα πιστόλι στο σπίτι μας. Οι Γερμανοί ήρθαν στο σπίτι, μας έβαλαν όρθιούς δίπλα στον τοίχο ενώ 2 από αυτούς έψαχναν για το απαγορευμένο όπλο. Η αδελφή μου η Ρεγγίνα, που με κρατούσε στην αγκαλιά της, γνώριζε που ήταν το πιστόλι. Με έδωσε στην θεία μου και χωρίς να γίνει αντιληπτή μπήκε στο δεύτερο πάτωμα του σπιτιού, άρπαξε το όπλο και δραπέτευσε από το παράθυρο. Οι Γερμανοί που έψαχναν το πρώτο πάτωμα, όμως, άκουσαν το περπάτημα της Ρεγγίνας στον 2ο όροφο και ο ένας πυροβόλησε. Η σφαίρα μόλις και άγγιξε την επιδερμίδα του αριστερού χεριού της Ρεγγίνας. Ο ηρωισμός της δωδεκάχρονης Ρεγγίνας μας δώρισε την ζωή.
Το άλλο γεγονός της ζωής μας στην ανηφόρα ήταν αποτέλεσμα του Εμφυλίου Πολέμου, 1943 – 1949. Χωριανοί κουμουνιστές δολοφονήσαν 2 αδέλφια του πατέρα μου.
Ο Εμφύλιος της Ελλάδος ήταν ο δεύτερος Πελοποννησιακός Πόλεμος, 431 – 404 πριν της εποχής μας. O φόβος της Σπάρτης για την αυξανόμενη αίγλη και δύναμη των Αθηνών προκάλεσε τον καταστρεπτικό πόλεμο. Η Περσία χρηματοδότησε την Σπάρτη. Αλλά ο Εμφύλιος που άρχισε το 1943, μαγειρεύτηκε από τους Γερμανούς και Άγγλους. Οι Γερμανοί άφησαν πίσω αρκετούς Έλληνες Εφιάλτες που είχαν εργαστεί μαζί. Οι δε Άγγλοι με χρήματα και όπλα δωροδόκησαν μια ομάδα Ελλήνων αγωνιστών εναντίον των Γερμανών, Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος, ΕΔΕΣ, να στρίψουν τα τουφέκια τους κατά των Ελλήνων ανταρτών του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου, ΕΑΜ, επειδή, οι Άγγλοι είπαν, οι αντάρτες του ΕΑΜ πολεμούσαν για χάρη της Ρωσίας / Σοβιετικής Ένωσης.
Ο άλλος παράγοντας που άναψε τον Εμφύλιο ήταν η τεράστια φτωχοποίηση και καταστροφή της Ελλάδος από τους κατακτητές. Οι Γερμανοί ζακάτευσαν την Ελλάδα. Χρησιμοποίησαν την πείνα ως όπλο πολέμου. Εσκότωναν η κατάσχεσαν η έκλεβαν τα γεωργικά ζώα του χωριάτη. Απαγόρευαν την είσοδο η έξοδο ανθρώπων και τροφής από και προς τις πόλεις. Πολλές χιλιάδες Ελλήνων πέθαναν της πείνας. Ταυτοχρόνως, η Ρωσία, μετά την Επανάστασή της του 1917, είχε μετατραπεί από μια πλουτοκρατική και ολιγαρχική αυτοκρατορία σε κουμμουνιστικό πολίτευμα και κράτος που, θεωρητικά, όλος ο πληθισμός της Ρωσίας είχε ισονομία, ισότητα και καμία διαφορά πλούτου. Η πλουτοκρατία είχε εξαφανιστεί. Δηλαδή, η Σοβιετική Ένωση είχε καταργήσει την σχεδόν πανάρχαια ταξική ανισότητα και δουλεία και συνεχείς έριδες.
Αυτή η ιδεολογία από την Σοβιετική Ένωση είχε φθάσει και στην Ελλάδα από την δεκαετία του 1920, τότε που η Ελλάδα μετά τον 1ον Παγκόσμιο Πόλεμο, 1914 -1918, είχε αρχίσει να ονειρεύεται και να πραγματοποιεί την επιστροφή της στην κοιτίδα του πολιτισμού της στην Ιωνία η Μικρά Ασία. Όμως, οι σύμμαχοι της Ελλάδος, Άγγλοι, Γάλλοι και Αμερικανοί, απαράτησαν την Ελλάδα στην τύχη της και έστρεψαν την διπλωματία τους και ισχύ προς την Τουρκία. Εν τω μεταξύ, η Σοβιετική Ένωση όπλιζε την Τουρκία. Το πετρέλαιο στο Ιράκ ήταν το δόλωμα για τους Ευρωπαίους και Αμερικανούς.
Ήρθε και ο 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος και η συμμαχία Σοβιετικής Ένωσης με τους Άγγλους και Αμερικανούς εναντίον των Γερμανών και Ιταλών, εσκόρπισε ακόμα πιο πολύ στην Ελλάδα τις ιδέες κουμμουνισμού για ισότητα και λαϊκή κυριαρχία.
Κουμμουνισμός και Χριστιανισμός
Το ίδιο ιδεολογικό φαινόμενο της δημοφιλίας του κουμμουνισμού στις αρχές του 20ου αιώνα δημιούργησε και τον Χριστιανισμό τον 4ον αιώνα. Και αυτά τα δύο ιδεολογικά κινήματα, κουμμουνισμός και Χριστιανισμός, συνδέονται με την πραγματικότητα της πενίας και εξαθλίωσης. Το ιερατείο του Χριστιανισμού μετάτρεψε την πενία σε θρησκεία. Και το ιερατείο του κουμμουνισμού, αντί για Σοβιετική θρησκεία έφτιασε πολιτική γραφειοκρατία και ηγεμονία. Οι Έλληνες κουμουνιστές μετά τον 2ον ΠΠ απορροφήσαν την ιδεολογία Σοβιετικής ισότητας και στρατηγικής εναντίον των Γερμανών. Αλλά, όπως οπαδοί νέας θρησκείας, πολλοί αποξενώθηκαν από τις Ελληνικές τους ρίζες πολιτισμού. Το ίδιο και χειρότερο έγινε με τους πρώτους Έλληνες του Χριστιανισμού. Έγιναν φανατικοί εχθροί του Ελληνισμού και ισοπέδωσαν την Ελλάδα.
Μίκης Θεοδωράκης
Εδώ ξαναγυρίζουμε στον Μίκη Θεοδωράκη. Ναι, έγινε αριστερός οπαδός του κομμουνισμού και μέλος του κομμουνιστικού κόμματος Ελλάδος. Η ζωή του, όμως, για δεκαετίες έγινε μαρτύριο με τους Γερμανούς και τις Ελληνικές κυβερνήσεις που είχαν στην γραφειοκρατία τους αρκετούς δωσίλογους που είχαν εργαστεί για τους Γερμανούς. Μετά από αυτήν την εχθρική καταδίωξη, συμπεριλαμβανομένης και της μεσαιωνικής κόλασης από την στρατιωτική κυβέρνησή του 1967 – 1974, ο Θεοδωράκης κατέληξε να διαλέξει τον Πυθαγόρα και τον Διόνυσο ως παραδείγματα φιλοσοφίας, ποίησης, μουσικής, τραγωδίας, συμπεριφοράς, γνώσεως και αγάπης προς την Ελλάδα. Ο πατριωτισμός του Θεοδωράκη τον κάνει αιώνιο. Έλεγε συνεχώς ότι η Ελλάδα είναι Διονυσιακή, μια λαμπρή αρετή που την χωρίζει από τους Ευρωπαίους και τον υπόλοιπο κόσμο. Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν αυτό το προτέρημα της Ελλάδος, αλλά πολλοί Έλληνες δεν καταλαβαίνουν την ουσία της Διονυσιακής φύσης της πατρίδας των.
Η μουσική του Θεοδωράκη ζωντανεύει τον Διόνυσο και τον θίασό του. Ο Θεοδωράκης μεταμορφώνεται σε Διόνυσο Όλη η Ελλάδα γίνεται θέατρο που ζωντανεύει την ομορφιά, χαρά, χορό, τόλμη και πατριωτισμό. Ακούω αυτήν την μουσική και αρχίζω να χορεύω.
Η Ελλάδα είναι ακατανόητη χωρίς τη μουσική του Θεοδωράκη. Έδωσε το θάρρος στους Έλληνες να διασχίσουν την αδιανόητη αδιαφορία, εχθρότητα και εθνομηδενισμό της ξενοκρατούμενης τάξης που κυβερνά την Ελλάδα.
Τα μάρμαρα του Παρθενώνα
Το παράδειγμα της αναστηλώσεώς του Παρθενώνα τα λέει όλα. Τον Οκτώβριο του 2025, επισκέφτηκα τον Παρθενώνα και για πρώτη φορά ο αναστηλωμένος ναός δεν είχε γερανούς. Η ομορφιά, η άριστη τέχνη και ο έρωτας των αρχαίων υμών προγόνων για την αλήθεια και δικαιοσύνη έλαμπε με το φως και επιστήμη του πολιτισμού μας – για χιλιετίες.
Το Υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠ) που χρηματοδότησε την αναστήλωσή του Παρθενώνα δεν είναι σε αγάπη με τον Ιερό Ναό της Αθηνάς. Οι μαρμαροτεχνίτες το έχουν καταλάβει. Παραπονιόνται ότι δεν έχουν σταθερή εργασία. Είναι σχεδόν όλοι με συμβόλαια μικρής χρονικής διάρκειας. Το παράπονό τους μιλάει για ένα ΥΠ που θέλει να ιδιωτικοποιήσει ακόμη και τους μαρμαροτεχνίτες.
Οι “Μαρμαροτεχνίτες της Ακρόπολης μιλούν για….
Απαξίωση, υποστελέχωση, καθημερινές ελλείψεις ….
η πραγματική αναστηλωτική εμπειρία χτίζεται πάνω στον ίδιο τον Βράχο, δίπλα στους παλαιότερους, μέσα από χρόνια τριβής με το μάρμαρο. Έτσι μαθήτευσαν όλες οι γενιές μαστόρων μέχρι σήμερα.
Όπως λένε οι ίδιοι [οι μαστόροι], χρειάζονται τρία ή τέσσερα χρόνια μόνο για να αρχίσει ένας νέος τεχνίτης να “παίρνει χαμπάρι” τη δουλειά. Να καταλαβαίνει δηλαδή τη φύση του μνημείου, τις απαιτήσεις του αρχαίου υλικού, την ακρίβεια που χρειάζεται, τον ρυθμό που επιβάλλει μια εργασία όπου το λάθος δεν επιτρέπεται. Παρά ταύτα, το Υπουργείο Πολιτισμού, όπως καταγγέλλουν οι εργαζόμενοι, δεν επενδύει στην περαιτέρω στελέχωση και ενίσχυση αυτού του πολύτιμου αλλά αποδεκατισμένου, συνεργείου τεχνιτών. Οι διαρκείς διεκδικήσεις για προσλήψεις μόνιμου προσωπικού πέφτουν στο κενό ενώ ακόμη και τα προγράμματα συμβασιούχων προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση. Όμως ακριβώς τη στιγμή που οι νέοι τεχνίτες αρχίζουν να γίνονται πραγματικά χρήσιμοι στο έργο, οι συμβάσεις τους λήγουν και το συνεργείο μένει ξανά ελλιπές…. η υποβάθμιση και η υποστελέχωση γίνονται σκόπιμα, για να ανοίξει χώρος για ιδιώτες.”
Επίλογος
Η προσβλητική και ανάξια συμπεριφορά του ΥΠ στους σπάνιους και πολύτιμους μαρμαροτεχνίτες του Παρθενώνα είναι σύμπτωμα κατωτερότητας και αίσχους. Ακόμη και να μην σέβονται τον πανάρχαιο ναό της Αθηνάς, οι εθνομηδενιστές του ΥΠ θα γνωρίζουν ότι περίπου 20 χιλιάδες ξένοι καθημερινώς επισκέπτονται το ιερό τέμενος. Ο κάθε επισκέπτης πλερώνει 20 ευρώ. Και εντούτοις, το ΥΠ παραμένει αδιάφορο για την αφάνταστη αξία του Παρθενώνα και του Ελληνικού πολιτισμού.
Αυτή η θλιβερή πραγματικότητα, μεταξύ πολλών άλλων, μας λέει ότι ο δρόμος ακόμη είναι ανήφορος. Όπως μας είπε και ο Θεοδωράκης, “Για να γυρίσει ο Ήλιος θέλει δουλειά πολύ.”
