By George Papathanasopoulos

The isolation of the (ordained by an excommunicated and deposed Hierarch) Met. Epiphanius of Ukraine was the important missing element from the Congress of the Church of Greece, whose work ended last Sunday. Specifically, despite the warm support that the said Archbishop has from the Ecumenical Patriarch Bartholomew, he did not attend the said Conference. The reason was that the Church of Greece decided that since it wanted the largest possible participation of the local Orthodox Churches, it would have to sacrifice the presence of the non-canonical Archbishop of Ukraine. It is noted that the Archbishop of Greece Mr. Hieronymos has recognized Mr. Epiphanius, who is mentioned as a Canon in the Diptychs of the Church of Greece and Mr. Hieronymos commemorates him…

The Archbishop of Greece has concelebrated with Mr. Epiphanius in Thassos, but has not invited him to concelebrate in Athens. And in the Church of Cyprus, the blessed Archbishop Chrysostomos recognized Epiphanius as canonical, his decision was also accepted by the current Archbishop Georgios, but he has not invited him to concelebrate in Nicosia. According to information from ecclesiastical actors on the sidelines of the International Conference and in the special meetings he had with the Archbishops of Athens and Cyprus, Pat.  Bartholomew asked to invite Epiphanios to strengthen the problematic position of both him and the Patriarch himself. On the other hand, the two Prelates understand the position of the House Patriarch, but they do not want to cause problems in their Churches.

As is known, there are fourteen Patriarchates and Autocephalous Churches accepted to date. Mr. Epiphanius has been recognized by the Ecumenical Patriarchate, the Patriarchate of Alexandria, the Church of Cyprus and the Church of Greece. He has not been recognized by the Patriarchates of Antioch, Jerusalem, Moscow, Serbia, Romania, Bulgaria and Georgia and the Autocephalous Churches of Poland, Albania and the Czech Republic – Slovakia. Ecclesiastical circles, however, considered it positive that the Ecumenical Patriarch, with his presence at the Conference, showed that he accepted, or tolerated, the decision of the Church of Greece not to invite Epiphanios.

It is noted that the Church of Skopje was also not invited, although the Patriarchate of Serbia has recognized its Autocephaly. The Ecumenical Patriarchate has restored communion with her, but has not yet accepted the Autocephaly. For this, the Fanari has set the condition that its Primate should bear the title of Archbishop Ahridos, but that his borders should be limited to the current state, which, after the Agreement of Prespa, is called “Northern Macedonia”. It is noted that in the past the boundaries of the Archdiocese of Ahridos reached as far as Thessaly…

There are two opinions regarding the fact that the matter of the Autocephaly of the neighboring Church has not yet been settled. One is that the Synod of Bishops of Skopje seeks for its Primate to retain the title he holds until today, namely that of “Archbishop of Ahridos and Macedonia”, which is not accepted by the Phanar and of course all the Metropolitans of Macedonia. There is also the other point of view that the Phanar has set as a condition of Autocephaly the recognition by the Skopje Church of the non-canonical Archbishop of Ukraine Epiphanios. The Phanar and Metropolitans of the Church of Greece have communion with the Metropolitans of Skopje can be seen from the liturgies held in Fanari and elsewhere.

Pat. Bartholomew also had a special meeting with the Archbishop of Albania, Mr. Anastasios, with whom relations are at a negative point since people close to the Phanar behave towards Mr. Anastasios in a vulgar way, not respecting his rich pastoral contribution to the mission in Africa, in the Church of Greece, and especially in the Orthodox Church of Albania destroyed by Hoxha’s communist regime. Mr. Anastasios also made a great contribution to theology when, for years he was a professor at the Theological School of the University of Athens.

This unacceptable behavior of people approaching the Phanar is due to purely ecclesiastical reasons, because Mr. Anastasios does not recognize Mr. Epiphanius as a normal Archbishop of Ukraine. The hostility towards the Church of Albania reached the point that the Archbishop of America, Mr. Elpidophoros, and, by extension, the Fanari, awarded “a cleric who undermines the unity of the Orthodox Autocephalous Church of Albania”, as the Holy Synod of the because of the Church. In the same announcement it is stated that during his episcopal ordination in Fanari, “one of the protagonists of the schism against the Church of Albania, Theophanis Koja – this is the name of the underminer of the unity of the Church of Albania, enemy of the Greek minority in Albania and ordained by Fanari Bishop – recited the Creed with the filioque, in the presence of Mr. Elpidophoros of course…

Due to Mr. Bartholomew’s decision to recognize the consecrated and anathematized Metropolitan Archbishop of Ukraine Mr. Epiphanios, the schism that exists today in the Orthodox Church was caused. Since 2019 and the beginning of the ecclesiastical crisis in this country, Archbishop Mr. Anastasios has pointed out that time does not heal the ecclesiastical rifts and schisms that have been caused (Note: As the Phanar argued). On the contrary, it deepens and hardens them. He said the Moscow Patriarchate’s decision to establish an exarchate on the African continent confirmed his initial fears.

Mr. Anastasios points out the words of Saint Chrysostom, that schism is not inferior to heresy. Since 2019 he has asked Mr. Bartholomew to convene a Pan-Orthodox Synod or Synod as soon as possible.

The International Conference for the 100 years of the magazine “Theology” did not leave significant theological benefits to most of the participants. This was also the reason why emphasis was placed on the speeches of the Archbishop Mr. Hieronymos (according to his favorite word “nephydrio”) during the dinner and the meal which were presented in honor of the participating Primates and representatives of the local Orthodox Churches.
Indeed, as written, the presence at the Conference of twelve of the fourteen local Churches, namely the Ecumenical Patriarch Mr. Bartholomew, the Patriarch of Alexandria Theodoros, the Archbishop of Cyprus Georgios, the Archbishop of Tirana and all Albania Anastasios and representatives from the Patriarchates of Antioch, was a success , Jerusalem, Serbia, Romania, Bulgaria, Georgia, and the Church of Poland. Absent were the Moscow Patriarchate and the Czech-Slovak Church. If Epiphanius were invited to the Congress, only the Ecumenical Patriarch, of Alexandria and Cyprus would be present. Mr. Jerome’s wish was positive in the direction of the settlement between the Churches, but, by human standards, it is only a wish, far from the very negative reality. If the Patriarch and the Patriarch of Moscow do not change their stance, the schism will deepen and consolidate, to the greatest detriment of Ecumenical Orthodoxy.

Another positive aspect of the Conference was the passage of the Ecumenical Patriarch Mr. Bartholomew to the First Cemetery of Athens fifteen years after the death of the blessed Archbishop of Athens and all Greece Mr. Christodoulou and the celebration of the Trisagion at his Tomb. Mr. Bartholomew’s move is considered positive, because his every move has its meaning.-



Σε απομόνωση ο Μητ. Ουκρανίας Επιφάνιος 

Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος

Η απομόνωση του χειροτονημένου από αφορισμένο και καθηρημένο Ιεράρχη Αρχιεπισκόπου Ουκρανίας Επιφανίου ήταν το σημαντικό στοιχείο από το Συνέδριο της Εκκλησίας της Ελλάδος, του οποίου οι εργασίες έληξαν την περασμένη Κυριακή. Συγκεκριμένα παρά την ολόθερμη υποστήριξη που έχει ο εν λόγω Αρχιεπίσκοπος από τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο δεν παρέστη στο εν λόγω Συνέδριο. Ο λόγος ήταν πως η Εκκλησία της Ελλάδος, έκρινε πως αφού ήθελε την μεγίστη δυνατή συμμετοχή των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών, θα έπρεπε να θυσιάσει την παρουσία του μη κανονικού Αρχιεπισκόπου Ουκρανίας. Σημειώνεται ότι ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ιερώνυμος  έχει αναγνωρίσει τον κ. Επιφάνιο, ο οποίος αναφέρεται ως Κανονικός στα Δίπτυχα  της Εκκλησίας της Ελλάδος και ο κ. Ιερώνυμος τον μνημονεύει…

Ο Αρχιεπίσκοπος της Ελλάδος έχει συλλειτουργήσει με τον κ. Επιφάνιο στη Θάσο, αλλά δεν τον έχει προσκαλέσει να συλλειτουργήσουν στην Αθήνα. Και στην Εκκλησία της Κύπρου ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος αναγνώρισε ως κανονικό τον Επιφάνιο, την απόφασή του αποδέχθηκε και ο σημερινός Αρχιεπίσκοπος κ. Γεώργιος, αλλά δεν τον έχει προσκαλέσει να συλλειτουργήσουν στη Λευκωσία. Κατά πληροφορίες εκκλησιαστικών παραγόντων στο περιθώριο του Διεθνούς Συνεδρίου και στις ιδιαίτερες συναντήσεις που είχε με τους Αρχιεπισκόπους Αθηνών και Κύπρου ο κ. Βαρθολομαίος ζήτησε να  προσκαλέσουν  τον Επιφάνιο για να ενισχύσουν την δεδομένα δύσκολη θέση τόσον εκείνου, όσο και του ιδίου του Πατριάρχου. Από την άλλη πάλι οι δύο Προκαθήμενου αντιλαμβάνονται τη θέση του Οικ. Πατριάρχου, αλλά δεν θέλουν να προκαλέσουν προβλήματα στις Εκκλησίες τους.

Όπως είναι γνωστό τα έως σήμερα αποδεκτά Πατριαρχεία και οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίες είναι,  δεκατέσσερις. Από αυτές τον κ. Επιφάνιο έχουν αναγνωρίσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, η Εκκλησία της Κύπρου και η Εκκλησία της Ελλάδος. Δεν τον έχουν αναγνωρίσει τα Πατριαρχεία Αντιοχείας, Ιεροσολύμων, Μόσχας, Σερβίας, Ρουμανίας, Βουλγαρίας και Γεωργίας και οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίες Πολωνίας, Αλβανίας και Τσεχίας – Σλοβακίας. Εκκλησιαστικοί κύκλοι θεώρησαν πάντως θετικό το γεγονός ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης με την παρουσία του στο Συνέδριο, έδειξε ότι αποδέχθηκε, ή ανέχθηκε, την απόφαση της Εκκλησίας της Ελλάδος  να μην καλέσει τον Επιφάνιο.

Σημειώνεται ότι δεν προσεκλήθη  και η Εκκλησία των Σκοπίων, αν και  το Πατριαρχείο της Σερβίας  έχει αναγνωρίσει την Αυτοκεφαλία της. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο  έχει αποκαταστήσει μαζί της κοινωνία, αλλά δεν έχει ακόμη αποδεχθεί την Αυτοκεφαλία. Για αυτήν το Φανάρι έχει θέσει τον όρο ο Προκαθήμενός της να φέρει τον τίτλο του Αρχιεπισκόπου Αχρίδος, αλλά τα όριά του να περιορίζονται στο σημερινό κράτος, που, μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών, ονομάζεται «Βόρεια Μακεδονία». Σημειώνεται ότι παλαιότερα τα όρια της Αρχιεπισκοπής Αχρίδος έφταναν έως την Θεσσαλία…

Για το ότι ακόμη  το θέμα της Αυτοκεφαλίας της γειτονικής Εκκλησίας δεν έχει διακανονισθεί υπάρχουν δύο απόψεις. Η μία είναι ότι η Σύνοδος των Σκοπιανών Επισκόπων επιδιώκει ο Προκαθήμενός της να διατηρήσει τον τίτλο που φέρει έως σήμερα, δηλαδή του «Αρχιεπισκόπου Αχρίδος και Μακεδονίας», κάτι που δεν δέχεται το Φανάρι και φυσικά όλοι οι Μητροπολίτες της Μακεδονίας. Υπάρχει και η άλλη άποψη, ότι από τη μεριά του το Φανάρι έχει θέσει ως όρο της Αυτοκεφαλίας την εκ μέρους της Σκοπιανής Εκκλησίας αναγνώριση του μη κανονικού Αρχιεπισκόπου Ουκρανίας Επιφανίου. Το ότι το Φανάρι και Μητροπολίτες της Εκκλησίας της Ελλάδος έχουν κοινωνία με τους Σκοπιανούς Μητροπολίτες φαίνεται και από τα συλλείτουργα που έχουν τελεσθεί στο Φανάρι και αλλού.

Ιδιαίτερη συνάντηση ο κ. Βαρθολομαίος είχε και με τον Αρχιεπίσκοπο της Αλβανίας κ. Αναστάσιο, με τον οποίο οι σχέσεις είναι σε αρνητικό σημείο, αφού άνθρωποι προσκείμενοι στο Φανάρι  συμπεριφέρονται στον κ. Αναστάσιο με χυδαίο τρόπο, μη σεβόμενοι την πλούσια εκκλησιαστική προσφορά του στην ιεραποστολή στην Αφρική, στην Εκκλησία της Ελλάδος, και κυρίως στην κατεστραμμένη από το κομμουνιστικό καθεστώς του Χότζα Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας. Μεγάλη η προσφορά του κ. Αναστασίου και στην θεολογική επιστήμη, όταν επί χρόνια ήταν καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Αυτή η απαράδεκτη συμπεριφορά ανθρώπων που πρόσκεινται στο Φανάρι οφείλεται σε καθαρά εκκλησιαστικούς λόγους, επειδή ο κ. Αναστάσιος δεν αναγνωρίζει ως κανονικό Αρχιεπίσκοπο Ουκρανίας τον κ. Επιφάνιο. Η εχθρότητα έναντι της Εκκλησίας της Αλβανίας έφτασε στο σημείο ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος και, κατ’ επέκταση, το Φανάρι να επιβραβεύσει «κληρικό, υπονομευτή της ενότητος της Ορθοδόξου Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Αλβανίας», όπως με ανακοίνωσή της κατήγγειλε η Ιερά Σύνοδος της εν λόγω Εκκλησίας. Στην ίδια ανακοίνωση αναφέρεται ότι κατά την εις Επίσκοπο χειροτονία του στο Φανάρι ο «εκ των πρωταγωνιστών σχίσματος εις βάρος της Εκκλησίας της Αλβανίας Θεοφάνης Koja – έτσι ονομάζεται ο υπονομευτής της ενότητος της Εκκλησίας της Αλβανίας, εχθρός της  Ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία και χειροτονηθείς από το Φανάρι Επίσκοπος – απήγγειλε το Σύμβολο της Πίστεως με το filioque, παρουσία φυσικά του κ. Ελπιδοφόρου…

Συνέπεια της απόφασης του κ. Βαρθολομαίου για  την αναγνώριση του χειροτονηθέντος υπό καθηρημένου και αναθεματισμένου Μητροπολίτου Αρχιεπισκόπου Ουκρανίας  κ. Επιφανίου, προκλήθηκε το σχίσμα που υπάρχει σήμερα στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Από το 2019 και την έναρξη της εκκλησιαστικής κρίσεως στη χώρα αυτή ο Αρχιεπίσκοπος κ. Αναστάσιος είχε επισημάνει ότι τα προκαλούμενα εκκλησιαστικά ρήγματα και σχίσματα δεν τα επουλώνει ο χρόνος (Σημ. Όπως υποστήριζε το Φανάρι). Αντιθέτως τα βαθαίνει και τα σκληραίνει. Η απόφαση του Πατριαρχείου Μόσχας να ιδρύσει εξαρχία στην αφρικανική ήπειρο επιβεβαίωσε τους αρχικούς του φόβους, όπως τόνισε.

Ο κ. Αναστάσιος επισημαίνει λόγο του Ιερού Χρυσοστόμου, πως το σχίσμα δεν είναι κατώτερο από την αίρεση και από το 2019 έχει ζητήσει από τον κ. Βαρθολομαίο την σύγκληση Πανορθοδόξου Συνάξεως ή Συνόδου το συντομότερο δυνατόν.

Το Διεθνές Συνέδριο για τα 100 χρόνια του περιοδικού «Θεολογία» δεν άφησε σημαντικά θεολογικά oφέλη στους περισσότερους των συμμετασχόντων. Αυτός ήταν και ο λόγος που επικοινωνιακά δόθηκε έμφαση στα λογύδριά του Αρχιεπισκόπου κ. Ιερωνύμου ( κατά την προσφιλή του λέξη «νεφύδριο) κατά το δείπνο και το γεύμα που παρατέθηκαν προς τιμήν των συμμετασχόντων Προκαθημένων και αντιπροσώπων των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών.
Πράγματι, όπως εγράφη, ήταν επιτυχία η παρουσία στο Συνέδριο των δώδεκα από τις δεκατέσσερις τοπικές Εκκλησίες, ήτοι του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου, του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου, του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Γεωργίου, του Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας Αναστασίου και αντιπροσώπων από τα Πατριαρχεία Αντιοχείας, Ιεροσολύμων, Σερβίας, Ρουμανίας, Βουλγαρίας, Γεωργίας, και την Εκκλησία της Πολωνίας. Απουσίασαν το Πατριαρχείο της Μόσχας και η Εκκλησία της Τσεχίας – Σλοβακίας. Αν προσεκαλείτο ο Επιφάνιος στο Συνέδριο θα ήσαν μόνο ο Οικουμενικός Πατριάρχης, ο Αλεξανδρείας και ο Κύπρου. Η ευχή του κ. Ιερωνύμου ήταν θετική προς την κατεύθυνση της καταλλαγής μεταξύ των Εκκλησιών, αλλά, με ανθρώπινα κριτήρια, είναι μόνο μία ευχή, μακριά από την πολύ αρνητική πραγματικότητα. Αν ο Οικ. Πατριάρχης και ο Πατριάρχης Μόσχας δεν αλλάξουν στάση, το σχίσμα θα  βαθύνει και θα παγιωθεί, προς μεγίστη ζημία της Οικουμενικής Ορθοδοξίας.

Ένα ακόμη θετικό στο περιθώριο του Συνεδρίου ήταν η μετάβαση του Οικουμενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου στο Α΄ Κοιμητήριο των Αθηνών  δέκα πέντε χρόνια μετά την κοίμηση του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρού Χριστοδούλου  και η τέλεση Τρισαγίου στον Τάφο του. Κρίνεται θετική η κίνηση του κ. Βαρθολομαίου, γιατί η κάθε κίνησή του έχει τη σημασία της.-


  1. Also an important reminder for the historical record, the Synod of Greece technically has not voted ON RECORD to officially recognize the Ukranian “tomos” for Epiphanios. This is why officially Moscow has not cut ties with the Synod of Greece, but instead maintains a list of individual metropolitans who do vs. do not commemorate / concelebrate with Epiphanios. There was a synod meeting, yes, but it was reported to be a “bloodbath of yelling”, and at some point, Ieronymos shut down the meeting, claimed that the proposal passed “δια βοης” (by resounding voice – yes/no), stepped outside, read the prepared statement to reporters, and proceeded to commemorate Epiphanios on his own. Certainly, other metropolitans followed suit, and even concelebrated with the schismatics as “proof” of their loyalty to Ieronymos and Bartholomew, but many did not. In essence, we have a schism in Greece, including on Mt. Athos, over this situation.

    The same situation occurred in Alexandria and Cyprus. Only Antioch and Jerusalem have not followed suit, from the “legacy” ancient Patriarchates of the Greek speaking tradition.

    Anastasios of Albania is a rare example of Orthodox stability, but he’s no longer a “spring chicken”, so that is problematic for the long-term…we saw how quickly things turned when the former Serbian Patriarch Eirienaios died during the Covid pandemic, and within the next 2 years we saw the unthinkable…Skopie was made “canonical” again by Constantinople, and simultaneously the Serbian Church reversed decades of jurisdictional claims over Skopie, and proceded to resume Communion with them. The globalist Serbian hierarchy & politicians “buried” not only their previous Patriarch, but also his official stance on this sensitive matter, and that’s precisely what they will want to do with Anastasios’ legacy as well…


Please enter your comment!
Please enter your name here