EDITOR’S NOTE (Nick Stamatakis). This is an exceptional homily from the Metropolitan of Limassol Athanasios, a Hagiorite and a true Man of God. Please do not expect me to summarize it. Read it and absorb it to the last drop. If you are reading Greek, please read the original Greek text. You can also listen to this wonderful sermon here… As Metropolitan Athanasios puts it, “If the whole New Testament was lost if this parable was saved, it would be enough to pass on to all of us the word of God…”
=====================
The Prodigal’s Brother
by the Pan-Holy Metropolitan of Limassol, Mr. Athanasios
The parable of the prodigal son is enough in itself to teach us the whole mystery of the Father’s divine love and the way of salvation and return of people to God. Thus, usually, greater importance is given to the prodigal son and the way of his salvation, but also to the presence of the father, who, with his ineffable fatherly love, accepts his prodigal son back. However, the other son, the prodigal’s brother, remains on the sidelines, without anyone dealing with him. When I hear this parable, my mind remains on this type of person, because I feel that we “religious” people are most like him. We are in danger from this man’s syndrome. It is a great danger that lurks for all of us. In the Gospel, the eldest son is mentioned in a few words.
When the prodigal son returned and was welcomed by the father and ordered that the best robe be brought to clothe him, and that the fatted calf be sacrificed and that there should be joy and gladness in the house, because the prodigal was like a dead man who has survived, and was lost and has been found, the parable continues: “Now his eldest son was in the field.” The eldest son was in the field working in his father’s business. “And as he came and approached the house, he heard music and dancing,” and when he arrived at the house he heard this whole story. What refers us to the above moment, which he writes about the prodigal son, is when he turned back and approached the house, and while he was still a long way off, his father ran and embraced him and kissed him and “fell on his neck.” And seeing “The father had compassion on him.” Saint John Chrysostom says a beautiful thing: “How did the father see him, since he was far away?” The father’s eyes have a great gaze and great power. He saw him with the eyes of his soul, with his love and his compassion.
Thus we see two scenes: one goes and when he approaches, his father welcomes him and kisses him and comforts him and dresses him in the first robe, while the other goes and as soon as he hears the dancing and singing in the house, he calls one of his servants and wants to know what is happening. He was disturbed, he did not like it. The servant told him that his brother had returned and that his father had sacrificed the fattened calf because he had received him and received him alive and well. Then the brother “was angry and would not go in”, he was so angry that he did not want to go into the house. “So his father came out and pleaded with him”. Then the father came out again, as before, to welcome the prodigal, and he begged and pleaded with him to come into the house. But he said to the father: “Look, these many years I have served you, and I have never disobeyed your command, and you have never given me a young goat, that I might celebrate with my friends. But when this son of yours, who has devoured your living with harlotry, came, you sacrificed the fattened calf for him. When your son, who has devoured your property, came, you sacrificed the fattened calf.”
Then the father said to him: “My son, you have always been with me, and all that is mine is yours. Rejoice and be glad, for this, your brother was dead and is alive again, and was lost and is found. You should have rejoiced and been glad, because this your brother was dead and is alive again, and was lost and is found.” This is the text of the passage that refers to the second son. Indeed, I think that, if anyone wants to feel sorry for someone in this story, inevitably and worthy of many tears is the other son, the older brother. He is worthy of tears because in the end, he did not really live with the father, did not commune with the father, nor did he rejoice, nor did he understand his father.
Here is the great tragedy, that this child behaved like this. Because he essentially never understood his father. He was with him for so many years, as he himself exclaimed, “Behold, these many years I have served you and never disobeyed your command.” I have served you for so many years, and I have always followed your command, but you have never given me even a goat, so that I may eat with my friends. The tragedy lies in this point. That is, in that for so many years he did not understand who his father was. The prodigal, while committing so many sins, seems to have discovered his father in his heart at some point. However, when he was suffering and hungry and was feeding the pigs and eating from their food, everyone abandoned him, and no one paid him any attention. Finding himself in this complete misery and rejection and abandonment, there he remembered his father’s house. He found himself and decided to go back to his house. He did this because he knew who his father was. He was certain that if he went back, the Father would receive him, and he would say to him: “Father, I have sinned against heaven and in your sight and am no longer worthy to be called your son. I am not worthy to be called your son, but make me one of your servants.”
This was the key that opened the father’s heart. But he knew the father and the way he would speak to him. The elder, unfortunately, did not know this. He never understood his father. And for our own data, it is a tragedy when we see people in the Church who work, like all of us, in spiritual work, struggling spiritually, reading, fasting, praying and doing all these things, but have an incomprehensible behavior: as if they have never heard and seen God before them and have never understood the Gospel, as if it were something unknown to them. And someone says, how is it possible for a person to be in the Church for so many years, to commune, to pray and to have hardness and a state in his soul that has nothing to do with Christ? Why do we suffer this? Why do we suffer what the eldest son suffered? The idea enters our minds that “Behold, I have served you for so many years and have never disobeyed your commandment.” I have been a servant of God for so many years, I have never disobeyed a single commandment. commandment.
This self-satisfaction that we do things that are pleasing to God, this conviction that we keep God’s commandments, and indeed do them like the son in the parable, who was for so many years in the service of his father, this conviction is also the reason for having a completely false image of ourselves. When the time comes when what we have in our soul will be revealed, then a completely strange self and person emerges, alien to God, even with a pretense of righteousness, as this eldest son had. The eldest son says to his father: “Your son, you did not even call him your brother, while he devoured all your property, and spent his life in fornication and impurity, has now come back and enjoys everything he had before and even more, while he did not enjoy this care from his father. Father. So why is that? Because he never felt the need to know his father. Christ says somewhere: “This is eternal life, that they may know the only true God and Jesus Christ whom you have sent.” Eternal life is the knowledge of God. And what does knowledge of God mean? What Christ says: “Learn from me, for I am meek and humble in heart.” Ultimately, our relationship with God is not a relationship of followers. God is not something we like, and we believe in him, but he is something much more, because he reveals himself to us. That is why our creation is in the image and likeness of God, we must become like God our Father. How else can we truly be his children? If we do not have traces that resemble Him, how can we know Him? And so that we do not think that we will resemble Him externally and thus become like Him… He revealed Himself to us, telling us: “Learn from Me, for I am meek and humble in heart, and you will find rest for your souls.” In one word, God revealed Himself to us in its entirety. So that we may not be deceived and find an excuse that we did not know or did not understand that it is so. However, in order to understand it, we must crush our idol. If this idol of the good man, the wise, the moral, the proper, the prudent, the worker for God and even the “so many years” worker is not crushed, we are not going to understand him.
Some guys, a little curious, would say to Elder Paisios: “Elder, have you been on Mount Athos for many years?” He would tell them that he came the same year as his neighbor’s mule. The year he brought his mule to Mount Athos, he also came. He wanted to tell them that the mule is also on Mount Athos, but it did not become a holy mule, it was a mule, it remained a mule. Of course, he said it out of humility for himself, and he did not have a great idea of himself. The people of God passed through the furnace of temptations and sorrows and acquired humility. And when we say temptation, our mind should not go only to temptations that one suffers for the love of Christ and is persecuted, because he is pious and loves Christ. There are temptations of sin and passions that humiliate us, but also temptations of atheism and many others. There are people who experience terrible temptations. If we read the life of Saint Niphon, bishop of Constantiana, we will see what terrible temptations he went through. For several years, while he was a terrible A fighter, he was being fought by the temptation of atheism. The devil told him that there is no God. He said: “Lord, help me.” The war was so strong that he would go crazy. He told him that you are a fornicator, an adulterer and he fought him constantly. Then the Saint answered the devil, “If I fornicate and commit adultery and murder and do anything, I will not depart from the feet of Jesus Christ.” He put himself down there, crushed his idol, the image of the good child, the good man, the one who is as he should be, the moral one who has “clean forehead and hands.” All these images were gone and he was crushed.
I believe that the Prodigal Son, being in a distant land and living a life of prodigality and going through all this devastating suffering, after destroying everything, crushed himself, but not vitally. Although he literally fell apart while tending the pigs, and was hungry, and everyone abandoned him, and he reached the hell of rejection and abandonment, there he remembered his father. Where it was darkness, hell, despair. Where you say everything is over and death seems like redemption. There he found himself. He met his father at that specific moment when he said: “I am rising again and going to the father.” This thing helped him to come to his senses. The other man had no such experience. No, because God deprived him of it, not because his father deprived him of it, but because the idea of himself His faith, that for so many years he did not break any commandment and was a good son and never abandoned him, created in him the self-confidence, the good image of himself, which did not let him discover God his father. This is the tragedy of this man, but also the tragedy that often overwhelms us, the “religious” people. Because we do not do great evils, or we do them secretly, or we even justify them, and we do not experience this situation and do not understand it.
We cannot function as God is because we have never experienced the reality of God in our hearts since we have never known him. I often feel sorry for myself first, when I see and hear people in the Church who express themselves disparagingly about a sinful, deluded, prodigal, evildoer. “Do not associate with him, do not speak to him, because he is lost.” A man of God cannot discriminate. The Gospel does not teach us to look down on others. How can we function in this way? It means that we have never understood what the Gospel means, God. We have not understood that “God is love and he who has love abides in God.” We cannot function otherwise, we cannot exist. The criterion of God’s presence is to love your brother. This is God’s judgment. Everything we do in the Church must end in love, fasting, prayer, and repentance. If they do not end there in love and everything feeds our egoism and self-confidence, then instead of virtues becoming gifts of the Holy Spirit, they become drugs that do not allow us to know God. This is indeed very sad because there will come a time at some point in our lives when either one of us is tempted, either a sorrow or a trial and disaster, a death, an illness, a financial collapse, or anything else that will immediately upset us. So we say, why didn’t God protect me, why did God not protect me, why did the other bad person who doesn’t go to church, who doesn’t fast, who doesn’t pray, everything go well for him and I go from bad to worse? All these things begin to show that our spiritual life is not healthy. Surely God doesn’t overlook anything. Whatever we give him, he will take and save us, he will not reject us, if we do everything we can. But this crisis is important and necessary in our lives, to see what is happening to us. It is determined by the quality of ourselves.
And so that we are not deceived, God, through the Apostle Paul, through the Holy Spirit, revealed to us the fruits of the Holy Spirit. And He tells us not to be deceived and think that we are something. He gave us a list of things, so that we can put ourselves in front and judge him. And He says: “The fruit of the Spirit is love, joy, peace, longsuffering, kindness, gentleness, goodness, faith, self-control” and other immeasurable gifts. Let us take them one by one and see which of these we follow, let us see how our self functions. Do I have joy in my soul, or do I only have it when my wills are done and everything goes well for me? If I don’t have all these, what should I do? Should I cry, and wonder where all these are? May this distance from God crush my heart?
Finally, to understand that something is wrong. And when I see those arrogant, selfish, and dismissive behaviors towards other people, I reject them. At least, let us be honest and let us also find this key to God. The key to God is what the Publican found: “God be merciful to me, a sinner.” He did not even raise his eyes to heaven. He beat his chest and asked God to have mercy on him. The other person said “thank you,” but he was not, as he believed, “like other people,” or like the Publican. He did alms, fasted, and was good!
Likewise, how did the prodigal win God? In the same way. He said: “Father, I have sinned against heaven and before you.” He was immediately accepted by his father. The other went “righteously”: “I have been serving you for so many years and have never disobeyed any of your commands.” Of course, everything the prodigal’s brother said was true, and humanly speaking, he might have been right. But he did not know his father, he could not approach him, he never learned about him, he was a stranger to him.
He says on Good Friday about the thief: “I put the key in your memory in your Kingdom” and immediately opened the door of Paradise and entered. The Gospel, after all, the Fathers said, is so easy but also so difficult. Whoever does not find the key, knocks on the door. We must find this key of God. Great Lent and the entire blessed period of the Triodion constantly have it before us. Humility, repentance, imitation of God. How will we imitate God? He became man, so that we may see Him and learn how to imitate Him. Who imitates Him? Those who follow Him everywhere: in the Passion, on the Cross and in all that characterized His life, so that we may also see our own Resurrection.
( from a recorded speech excerpt )
=================
Ο αδελφός του Ασώτου
του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Λεμεσού κ. Αθανασίου
Η παραβολή του ασώτου υιού είναι αρκετή από μόνη της να μας διδάξει όλο το μυστήριο της πατρικής θεϊκής αγάπης και του τρόπου σωτηρίας και επιστροφής των ανθρώπων στον Θεό. Έτσι, συνήθως, δίνεται μεγαλύτερη σημασία στον άσωτο υιό και στον τρόπο σωτηρίας του, αλλά και στην παρουσία του πατέρα, ο οποίος με την άφατη πατρική αγάπη του δέχεται πίσω τον άσωτο γιο του. Ο άλλος γιος όμως, ο αδελφός του ασώτου, μένει στο περιθώριο, χωρίς να ασχοληθεί κανείς μ’ αυτόν. Όμως, όταν ακούω την παραβολή αυτή, το μυαλό μου μένει σ’ αυτόν τον τύπο του ανθρώπου, γιατί αισθάνομαι ότι εμείς οι «θρήσκοι» μοιάζουμε μ᾽ αυτόν οι περισσότεροι. Κινδυνεύουμε από το σύνδρομο αυτού του ανθρώπου. Είναι ένας μεγάλος κίνδυνος, που παραμονεύει όλους μας.
Στο Ευαγγέλιο γίνεται αναφορά για τον μεγαλύτερο γιο με λίγα λόγια. Όταν επέστρεψε ο άσωτος υιός και έγινε η υποδοχή του από τον πατέρα και διέταξε να φέρουν την πρώτη στολή για να τον ντύσουν, και να θυσιάσουν το μοσχάρι το σιτευτό και να γίνει χαρά και ευφροσύνη στο σπίτι, γιατί ο άσωτος ήταν σαν νεκρός που επέζησε, και χαμένος και βρέθηκε, λέει η παραβολή στη συνέχεια: «Ἦν δέ ὁ υἱός αὐτοῦ ὁ πρεσβύτερος ἐν ἀγρῷ». Ο μεγαλύτερος υιός ήταν στον αγρό εργαζόμενος στην εργασία του πατέρα του. «Καί ὡς ἐρχόμενος ἤγγισε τῇ οἰκίᾳ ἤκουσε συμφωνίας καί χορῶν», και όταν έφτασε στο σπίτι άκουσε όλη αυτή την ιστορία. Αυτό που μας παραπέμπει στην πιο πάνω στιγμή, που γράφει για τον άσωτο υιό, είναι όταν στράφηκε πίσω και πλησίασε στο σπίτι, και ενώ ήταν ακόμη μακριά, ο πατέρας του έτρεξε και τον αγκάλιασε και τον καταφίλησε και «ἐπέπεσε ἐπί τόν τράχηλον αὐτοῦ». «Καί ἰδών αὐτόν ὁ πατήρ ἐσπλαγχνίσθη». Λέει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος έναν ωραίο λόγο: «πώς τον είδε ο πατέρας, αφού ήταν μακριά;» Οι οφθαλμοί του πατέρα έχουν μεγάλο βλέμμα και μεγάλη δύναμη. Τον είδε με τα μάτια της ψυχής του, με την αγάπη του και την ευσπλαγχνία του.
Έτσι βλέπουμε δύο σκηνές: ο ένας πηγαίνει και όταν πλησιάζει τον δέχεται ο πατέρας του και τον καταφιλεί και τον παρηγορεί και τον ενδύει με τη στολή την πρώτη, ενώ ο άλλος πηγαίνει και μόλις ακούει τους χορούς και τα τραγούδια μέσα στο σπίτι, φωνάζει έναν δούλο του και θέλει να μάθει τι συμβαίνει. Ταράχτηκε, δεν του άρεσε. Ο δούλος τού είπε ότι επέστρεψε ο αδελφός του και ότι ο πατέρας του θυσίασε τον μόσχο τον σιτευτόν, γιατί τον παρέλαβε και τον εδέχθη ζωντανό και υγιή. Τότε ο αδελφός «ὠργίσθη καί οὐκ ἤθελεν εἰσελθεῖν», οργίστηκε τόσο πολύ, που δεν ήθελε να μπει στο σπίτι. «Ὁ οὖν πατήρ αὐτοῦ ἐξελθών παρεκάλει αὐτόν». Τότε βγήκε πάλι ο πατέρας, όπως και προηγουμένως να υποδεχθεί τον άσωτο, και τον παρακαλεί και τον ικετεύει να περάσει στο σπίτι. Αυτός όμως είπε στον πατέρα: «ἰδού τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σοι καί οὐδέποτε ἐντολήν σου παρῆλθον, καί ἐμοί οὐδέποτε ἔδωκας ἔριφον ἵνα μετά τῶν φίλων μου εὐφρανθῶ». Έχει τόσα χρόνια που σου δουλεύω και ποτέ δεν παρέβηκα καμμία εντολή σου και σε μένα ποτέ δεν έδωκες ούτε ένα ερίφιο, ώστε να χαρώ με τους φίλους μου. «Ὅτε δέ ὁ υἱός σου οὗτος, ὁ καταφαγών σου τόν βίον μετά πορνῶν, ἦλθεν, ἔθυσας αὐτῷ τόν μόσχον τόν σιτευτόν». Όταν ήρθε ο υιός σου αυτός που σου κατέφαγε την περιουσία, θυσίασες το μοσχάρι το σιτευτόν. Τότε του είπε ο πατέρας: «τέκνον, σύ πάντοτε μετ’ ἐμοῦ εἶ, καί πάντα τά ἐμά σά ἐστιν».
Παιδί μου, εσύ ήσουν πάντοτε μαζί μου και όλα τα δικά μου ήταν και δικά σου. «Εὐφρανθῆναι δέ καί χαρῆναι ἔδει, ὅτι ὁ ἀδελφός σου οὗτος νεκρός ἦν καί ἀνέζησε, καί ἀπολωλώς ἦν καί εὑρέθη». Έπρεπε να χαρείς και να ευφρανθείς, διότι ο αδελφός σου αυτός ήταν νεκρός και αναστήθηκε και ανέζησε, ήταν χαμένος και βρέθηκε. Αυτό είναι το κείμενο της περικοπής που αναφέρεται στον δεύτερο υιό. Πράγματι, νομίζω ότι, αν κανείς θέλει να λυπηθεί κάποιον σ’ αυτή την ιστορία, αναπόφευκτα και άξιος πολλών δακρύων είναι ο άλλος υιός, ο μεγάλος αδελφός. Είναι άξιος δακρύων, γιατί τελικά αυτός δεν έζησε πραγματικά μαζί με τον πατέρα, δεν κοινώνησε με τον πατέρα, ούτε χάρηκε, ούτε κατάλαβε τον πατέρα του. Εδώ είναι και η μεγάλη τραγωδία, το ότι δηλαδή αυτό το παιδί συμπεριφέρθηκε έτσι. Γιατί ουσιαστικά ποτέ δεν κατάλαβε τον πατέρα του. Ήταν τόσα χρόνια μαζί του, όπως ο ίδιος εκαυχάτο «ἰδού τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σοι καί οὐδέποτε ἐντολήν σου παρῆλθον». Τόσα χρόνια σου δουλεύω, και ακολουθούσα πάντα την εντολή σου, αλλά ποτέ δεν μου έδωσες ούτε ένα κατσίκι, για να φάω με τους φίλους μου. Η τραγωδία βρίσκεται σ’ αυτό το σημείο. Στο ότι δηλαδή τόσα χρόνια δεν κατάλαβε ποιο πατέρα είχε δίπλα του. Ο άσωτος ενώ έκανε τόσες αμαρτίες, φαίνεται ότι κάποια στιγμή ανακάλυψε τον πατέρα του μέσα στην καρδιά του. Όταν όμως κακοπαθούσε και πεινούσε και έβοσκε τους χοίρους και έτρωγε από την τροφή τους, τον είχαν εγκαταλείψει όλοι και κανένας δεν του έδινε σημασία. Ευρισκόμενος μέσα σ’ αυτή την τελεία εξαθλίωση και απόρριψη και εγκατάλειψη, εκεί θυμήθηκε το σπίτι του πατέρα του. Βρήκε τον εαυτό του και αποφάσισε να πάει πίσω στο σπίτι του. Αυτό το έκανε, γιατί ήξερε ποιος είναι ο πατέρας του. Ήταν βέβαιος ότι, αν θα πήγαινε πίσω, ο πατέρας θα τον δεχόταν, και αυτός θα του έλεγε: «πάτερ, ἥμαρτον εἰς τόν οὐρανόν καί ἐνώπιόν σου, καί οὐκέτι εἰμί ἄξιος κληθῆναι υἱός σου». Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι γιος σου, αλλά κάνε με σαν έναν από τους δούλους σου. Αυτό ήταν το κλειδί που άνοιξε την καρδιά του πατέρα. Αλλά ήξερε τον πατέρα και τον τρόπο που θα μιλήσει σ᾽ αυτόν. Ο μεγάλος δυστυχώς δεν το ήξερε αυτό. Δεν κατάλαβε ποτέ τον πατέρα του.
Και για τα δικά μας δεδομένα είναι τραγωδία, όταν βλέπουμε ανθρώπους μέσα στην Εκκλησία που εργάζονται, όπως όλοι μας, την πνευματική εργασία, να αγωνίζονται πνευματικά, να διαβάζουν, να νηστεύουν, να προσεύχονται και να κάνουν όλα αυτά τα πράγματα, αλλά να έχουν μία συμπεριφορά ακατανόητη: σαν να μην άκουσαν και δεν είδαν ποτέ τον Θεό μπροστά τους και δεν κατάλαβαν ποτέ το Ευαγγέλιο, σαν να ήταν κάτι άγνωστο γι’ αυτούς. Και λέει κανείς, πώς είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να είναι τόσα χρόνια μέσα στην Εκκλησία, να κοινωνεί, να προσεύχεται και να έχει σκληρότητα και μία κατάσταση μες στην ψυχή του, που δεν έχει καμιά σχέση με τον Χριστό; Γιατί το παθαίνουμε αυτό; Γιατί παθαίνουμε ό,τι έπαθε και ο μεγάλος υιός. Μας μπαίνει η ιδέα ότι «ἰδού τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σοι καί οὐδέποτε ἐντολήν σου παρῆλθον». Εγώ είμαι τόσα χρόνια δούλος του Θεού, ποτέ δεν παράκουσα μία εντολή. Αυτή η ικανοποίηση του εαυτού μας ότι κάνουμε πράγματα τα οποία είναι ευάρεστα στον Θεό, αυτή η πεποίθηση ότι τηρούμε τις εντολές του Θεού, και πράγματι τις κάνουμε όπως το παιδί της παραβολής, που ήταν τόσα χρόνια στη δούλεψη του πατέρα του, αυτή η πεποίθηση είναι και η αιτία να έχουμε μία εικόνα του εαυτού μας εντελώς λανθασμένη. Όταν θα έρθει η ώρα που θα φανεί τι έχουμε μέσα στην ψυχή μας, τότε βγαίνει προς τα έξω ένας εαυτός και ένας άνθρωπος τελείως παράξενος, αλλότριος του Θεού, μάλιστα μ’ ένα πρόσχημα δικαιοσύνης, όπως είχε αυτός ο μεγάλος υιός. Λέει ο μεγαλύτερος υιός προς τον πατέρα του: «ο υιός σου, δεν τον είπε καν αδελφό του, ενώ κατέφαγε την περιουσία σου όλη, και τη ζωή του την πέρασε μέσα στην πορνεία και την ακαθαρσία, ήρθε τώρα πίσω και απολαμβάνει ό,τι είχε προηγουμένως και ακόμα περισσότερα, ενώ αυτός δεν απόλαυσε αυτή την περιποίηση από τον πατέρα. Γιατί λοιπόν αυτό; Διότι ακριβώς δεν αισθάνθηκε ποτέ του την ανάγκη να γνωρίσει τον πατέρα του.
Λέει κάπου ο Χριστός: «αὕτη ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσι σέ τόν μόνο ἀληθινόν Θεόν καί ὅν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν». Η αιώνιος ζωή είναι η γνώση του Θεού. Και τι σημαίνει γνώση του Θεού; Αυτό που λέει ο Χριστός: «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ ὅτι πρᾶος εἰμί καί ταπεινός τῇ καρδίᾳ». Τελικά η σχέση μας με τον Θεό δεν είναι σχέση οπαδού. Ο Θεός δεν είναι κάτι που μας αρέσει, και τον πιστεύουμε αλλά είναι κάτι πολύ περισσότερο, γιατί μας αποκαλύπτει τον ίδιο τον εαυτό του. Γι᾽ αυτό και η δημιουργία μας είναι κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του Θεού, πρέπει να γίνουμε όμοιοι με τον Θεό Πατέρα μας. Πώς μπορούμε διαφορετικά να είμαστε πραγματικά παιδιά του; Αν δεν έχουμε ίχνη που να μοιάζουν μαζί Του, πώς θα του μοιάσουμε; Και για να μην νομίζουμε ότι θα του μοιάσουμε εξωτερικά και έτσι θα γίνουμε όμοιοι με Αυτόν, μας αποκάλυψε ο ίδιος τον εαυτό Του, λέγοντάς μας: «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶος εἰμί καί ταπεινός τῇ καρδίᾳ καί εὑρήσητε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν». Με έναν λόγο ο Θεός μας αποκάλυψε τον εαυτό Του ολόκληρο. Για να μην πλανώμεθα και να μη βρίσκουμε δικαιολογία ότι δεν ξέραμε ή δεν καταλάβαμε ότι έτσι είναι. Για να το καταλάβουμε όμως πρέπει να συντρίψουμε το είδωλό μας. Αν δεν συντριβεί αυτό το είδωλο του καλού ανθρώπου, του φρόνιμου, του ηθικού, του καθώς πρέπει, του συνετού, του δουλευτή στον Θεό και μάλιστα του «τοσαῦτα ἔτη» εργαζομένου, δεν πρόκειται να τον καταλάβουμε.
Έλεγαν κάποιοι τύποι, λίγο περίεργοι, στον Γέροντα Παΐσιο: «Γέροντα, έχετε πολλά χρόνια στο Άγιον Όρος»; Αυτός τους έλεγε πως ήρθε την ίδια χρονιά με το μουλάρι του γείτονα. Τη χρονιά που έφερε αυτός το μουλάρι του στο Άγιον Όρος, μπήκε κι αυτός. Ήθελε να τους πει ότι και το μουλάρι είναι στο Άγιον Όρος, όμως δεν έγινε και κανένα άγιο μουλάρι, μουλάρι ήταν, μουλάρι έμεινε. Βέβαια, το έλεγε από ταπείνωση για τον εαυτό του, και δεν είχε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Οι άνθρωποι του Θεού πέρασαν μέσα από την κάμινο των πειρασμών και των θλίψεων και απέκτησαν την ταπείνωση. Και όταν λέμε πειρασμό μην πηγαίνει το μυαλό μας μόνο σε πειρασμούς, που παθαίνει κανείς για την αγάπη του Χριστού και διώκεται, γιατί είναι ευσεβής και αγαπά τον Χριστό. Έχει πειρασμούς αμαρτίας και παθών που μας εξευτελίζουν, αλλά και πειρασμούς αθεΐας και άλλους πολλούς. Υπάρχουν άνθρωποι που δοκιμάζουν φοβερούς πειρασμούς. Αν διαβάσουμε τον βίο του Αγίου Νήφωνος επισκόπου Κωνσταντιανής, θα δούμε τι φοβερούς πειρασμούς πέρασε. Για αρκετά χρόνια, ενώ ήταν φοβερός αγωνιστής, πολεμείτο από τον πειρασμό της αθεΐας. Του έλεγε ο διάβολος ότι δεν υπάρχει Θεός. Αυτός έλεγε: «Κύριε, βοήθά με». Ήταν τόσο ισχυρός ο πόλεμος, που θα τρελαινόταν. Του έλεγε ότι εσύ είσαι πόρνος, μοιχός και τον πολεμούσε συνεχώς. Τότε ο Άγιος απαντούσε στον διάβολο «ἐγώ κἄν πορνεύσω κἄν μοιχεύσω κἄν φονεύσω κἄν ὁτιδήποτε πράξω, τῶν ποδῶν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐκ ἀφίσταμαι» . Έβαλε τον εαυτό του εκεί κάτω, συνέτριψε το είδωλό του, έφυγε την εικόνα του καλού παιδιού, του καλού ανθρώπου, του καθώς πρέπει, του ηθικού που έχει «καθαρό το μέτωπό του και τα χέρια του». Έφυγαν όλες αυτές οι εικόνες και συνετρίβη.
Θεωρώ ότι ο Άσωτος ευρισκόμενος σε χώρα μακρινή και ζώντας ασώτως και περνώντας όλη αυτή την καταστροφική ταλαιπωρία, αφού κατέστρεψε τα πάντα, συνέτριψε τον εαυτό του αλλά όχι ζωηφόρα. Παρόλο που διαλύθηκε κυριολεκτικά όταν έβοσκε τους χοίρους, και πεινούσε και όλοι τον εγκατέλειψαν και έφτασε στον άδη της απόρριψης και της εγκατάλειψης, εκεί θυμήθηκε τον πατέρα του. Εκεί που ήταν σκοτάδι, άδης, απελπισία. Εκεί που λες όλα τελείωσαν και ο θάνατος σου φαίνεται λύτρωση. Εκεί βρήκε τον εαυτό του. Τον πατέρα του τον συνάντησε εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή, που είπε: «Ἀναστάς πορεύσομαι πρός τόν πατέρα». Αυτό το πράγμα τον βοήθησε να συνέλθει. Ο άλλος δεν είχε καμία τέτοια εμπειρία. Όχι, γιατί του την στέρησε ο Θεός, όχι γιατί του την στέρησε ο πατέρας του, αλλά γιατί η ιδέα περί του εαυτού του, ότι τόσα χρόνια αυτός δεν παρέβηκε καμία εντολή και ήταν καλός υιός και ποτέ δεν τον εγκατέλειψε, του δημιούργησε την αυτοπεποίθηση, την καλή εικόνα για τον εαυτό του, η οποία δεν τον άφησε να ανακαλύψει τον Θεό πατέρα του. Αυτή είναι η τραγωδία του ανθρώπου αυτού, αλλά και η τραγωδία που πολλές φορές κυριεύει κι εμάς, τους «θρήσκους» ανθρώπους. Επειδή δεν κάνουμε και μεγάλα κακά ή τα κάνουμε κρυφά ή τα δικαιολογούμε κιόλας και δεν βιώνουμε αυτή την κατάσταση και δεν την καταλαβαίνουμε. Δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε όπως είναι ο Θεός, γιατί δεν βιώσαμε ποτέ την πραγματικότητα του Θεού μέσα στην καρδιά μας, αφού ποτέ δεν τον μάθαμε.
Εγώ λυπάμαι πολλές φορές και πρώτα τον εαυτό μου, όταν βλέπω και ακούω ανθρώπους της Εκκλησίας, που εκφράζονται απαξιωτικά για άνθρωπο αμαρτωλό, πλανεμένο, άσωτο, κακοποιό. «Μην τον συναναστρέφεσαι, μην του μιλάς, γιατί είναι χαμένος». Ένας άνθρωπος του Θεού δεν μπορεί να κάνει διακρίσεις. Το Ευαγγέλιο δεν μας διδάσκει να βλέπουμε τους άλλους υποτιμητικά. Πώς μπορούμε να λειτουργήσουμε με αυτό τον τρόπο; Σημαίνει ότι δεν καταλάβαμε ποτέ μας τι σημαίνει Ευαγγέλιο, Θεός. Δεν καταλάβαμε ότι «ὁ Θεός ἀγάπη ἐστι καί ὁ ἔχων τήν ἀγάπη ἐν τῷ Θεῷ μένει». Δεν μπορεί να λειτουργήσουμε διαφορετικά, δεν μπορούμε να υπάρξουμε. Κριτήριο της παρουσίας του Θεού είναι το να αγαπήσεις τον αδελφό σου. Αυτή είναι η κρίση του Θεού. Όλα όσα κάνουμε μέσα στην Εκκλησία πρέπει να καταλήγουν στην αγάπη, και η νηστεία, και η προσευχή και οι μετάνοιες. Αν δεν καταλήγουν εκεί στην αγάπη και όλα τρέφουν τον εγωισμό και την αυτοπεποίθησή μας, τότε αντί οι αρετές να γίνονται χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, γίνονται φαρμάκια, που δεν μας αφήνουν να γνωρίσουμε τον Θεό. Αυτό πράγματι είναι πολύ θλιβερό, γιατί θα έρθει ώρα κάποια στιγμή στη ζωή μας αναπόφευκτα που είτε ένας πειρασμός, είτε μία θλίψη ή μία δοκιμασία και καταστροφή, ένας θάνατος, μία αρρώστια, κατάρρευση οικονομική ή οτιδήποτε άλλο, που αμέσως θα μας αναστατώσουν. Έτσι λέμε, γιατί ο Θεός δεν με προστάτευσε, γιατί σε μένα, που είναι ο Θεός, γιατί ο άλλος ο κακός άνθρωπος που δεν πάει εκκλησία, που δεν νηστεύει, που δεν προσεύχεται, όλα του πάνε καλά κι εμένα από το κακό στο χειρότερο; Αρχίζουν όλα αυτά που δείχνουν ότι η πνευματική μας ζωή δεν είναι υγιής. Σίγουρα ο Θεός δεν παραβλέπει τίποτε. Ό,τι του δώσουμε θα το πάρει και θα μας οικονομήσει, δεν θα μας απορρίψει, εάν κάνουμε ό,τι μπορούμε. Όμως αυτή η κρίση είναι σημαντική και απαραίτητη στη ζωή μας, για να δούμε τι γίνεται με μας. Τιγίνεται με την ποιότητα του εαυτού μας.
Και για να μην πλανόμαστε, ο Θεός διά του Αποστόλου Παύλου, διά Πνεύματος Αγίου μας αποκάλυψε τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος. Και μας λέει να μην πλανόμαστε και να νομίζουμε ότι είμαστε κάτι. Μας έβαλε έναν κατάλογο πραγμάτων, για να βάλουμε τον εαυτό μας μπροστά και να τον κρίνουμε. Και λέει: «ὁ καρπός τοῦ Πνεύματος ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, πραότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, ἐγκράτεια» και άλλα άμετρα χαρίσματα. Ας τα πάρουμε ένα ένα και να δούμε ποιο απ’ όλα αυτά ακολουθούμε, να δούμε πώς λειτουργεί ο εαυτός μας. Έχω χαρά στην ψυχή μου ή έχω μόνο όταν γίνονται τα θελήματά μου, και όλα μου πάνε καλά; Όλα αυτά αν δεν τα έχω, τι πρέπει να κάνω; Να κλάψω, και να διερωτηθώ πού είναι όλα αυτά; Αυτή η απόσταση από τον Θεό να συντρίψει την καρδία μου επιτέλους και να καταλάβω ότι κάτι δεν πάει καλά. Και όταν δω εκείνες τις συμπεριφορές τις υπερφίαλες, τις εγωιστικές και απορριπτικές προς τους άλλους ανθρώπους, να τις αρνηθώ. Τουλάχιστον, ας γίνουμε ειλικρινείς και ας βρούμε κι εμείς αυτό το κλειδί του Θεού. Το κλειδί του Θεού είναι αυτό που βρήκε και ο Τελώνης: «ὁ Θεός ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ». Ούτε τα μάτια του δεν σήκωσε στον ουρανό. Κτυπούσε το στήθος του και ζητούσε από τον Θεό να τον λυπηθεί. Ο άλλος έλεγε μεν «ευχαριστώ», αλλά δεν ήταν, όπως πίστευε, «σαν τους άλλους ανθρώπους», ή όπως τον Τελώνη. Έκανε ελεημοσύνες, νήστευε και ήταν καλός!
Το ίδιο και ο άσωτος, πώς κέρδισε τον Θεό; Με τον ίδιο τρόπο. Είπε: «πάτερ, ἥμαρτον εἰς τόν οὐρανόν καί ἐνώπιόν σου». Αμέσως έγινε δεχτός από τον πατέρα. Ο άλλος πήγε «δικαιωματικά»: «εγώ είμαι τόσα χρόνια και σου δουλεύω και ποτέ δεν παρήλθα καμία εντολή σου». Όλα, βέβαια, αυτά που είπε ο αδελφός του ασώτου ήταν αληθινά και ανθρωπίνως ίσως να είχε και δίκαιο. Όμως δεν ήξερε τον πατέρα του, δεν μπορούσε να τον πλησιάσει, δεν τον έμαθε ποτέ, ήταν ξένος προς αυτόν.
Λέει τη Μεγάλη Παρασκευή για τον ληστή: «κλεῖδα βαλών τό μνήσθητί μου ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου» και αμέσως άνοιξε την πόρτα του Παραδείσου και μπήκε μέσα. Το Ευαγγέλιο τελικά έλεγαν οι Πατέρες είναι τόσο εύκολο αλλά και τόσο δύσκολο. Όποιος δεν βρει το κλειδί, κτυπάει πάνω στην πόρτα. Αυτό το κλειδί του Θεού πρέπει να βρούμε. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή και όλη η ευλογημένη περίοδος του Τριωδίου συνεχώς μας το έχει μπροστά μας. Την ταπείνωση, τη μετάνοια, τη μίμηση του Θεού. Πώς θα μιμηθούμε τον Θεό; Έγινε άνθρωπος, για να τον δούμε και να μάθουμε πώς θα τον μιμηθούμε. Ποιοι τον μιμούνται; Αυτοί που τον ακολουθούν παντού: στο Πάθος, στον Σταυρό και σε όλα εκείνα τα οποία χαρακτήρισαν τη ζωή Του, για να μπορέσουμε να δούμε και τη δική μας Ανάσταση.
(απόσπασμα απομαγνητοφωνημένης ομιλίας)
Thank you, Nick. I love Metropolitan Athanasios of Limassol. His writings are always excellent!
AXIOS.
The good Metropolitan never disappoints.